વૃક્ષ અને કવિતા

વૃક્ષ અને કવિતા

આ એક વૃક્ષ ઊભું છે:
હવા ગાય છે શબ્દહીન ગીતો
તેની ડાળીઓમાં.

હું જાણું છું
કે ઝાડની નિયતિ કાગળ બનવામાં છે:
એક કાગળ શબ્દનો પિપાસુ
હું જાણું છું
એક શબ્દ કાગળ પર અંકિત થવા તલસે છે
એક શબ્દ કાવ્ય-ગીત બનવા માટે બેચેન
હું જાણું છું
એક એક અલિખિત કવિતા પોતાના પ્રથમ
શબ્દ માટે તરસી છે
એક કવિતા પોતાના કવિની શોધમાં
પરંતુ હું એ પણ જાણું છું
કે કવિ ઉદાસ બને છે
જ્યારે કાગળ બનાવવા માટે
વૃક્ષને તોડી પાડવામાં આવે છે.
મારિઆ વિન ( સ્વિડન )
અનુવાદ કૃષ્ણવદન જેટલી

अमीर खुसरो – Amir Khusrau(1253-1325)

આ અદ્ભુત રચના પસંદ કરવાનો હેતુ એમાં થયેલો સૂફી પરંપરા, ભક્તિ માર્ગ અને અદ્વૈતનો સુભગ સંગમ છે. પરમ તત્ત્વ અહીં રંગરેજ છે, પ્રિયતમ છે, સંત નિઝામ્મુદ્દીન નું રુપ લઈને પ્રસ્તુત છે. અહીં આત્માની ચૂંદડીને પરમ તત્ત્વના રંગે રંગવાની વાત છે. આત્માને અહીં પ્રિયતમા તરીકે નિરૂપીને પ્રેમમાર્ગની ટોચનો અનુભવ કરાવવામાં આવ્યો છે. એ પરમ તત્ત્વને મળવા, ઓળખવા કરેલી બધી તૈયારી, બધા છાપ-તિલક, બધી સાજ-સજ્જા એને મળતાની સાથે જ, પ્રિયતમ સાથે આંખ મેળવતાની સાથે જ બધું નક્કામું થઈ જાય છે. એ પ્રિયતમ કેવો અદ્ભુત છે કે આવી અગમ વાત આંખ મળતાની સાથે જ સમજાવી દે છે, એના રંગમાં રંગી દે છે, પ્રેમનો રસ આંખોથી જ પિવડાવી સઘળું દુન્યવી સાન-ભાન ભૂલાવી દે છે.પ્રિયતમ સાથે આંખ મળતાની સાથે જ પ્રિયતમા પોતાને સુહાગન અનુભવે છે, આજીવન, અભિન્નપણે જોડાયેલી! કેવી સુંદર અનુભૂતિ! અદ્વૈતનું કેવું સુંદર નિરૂપણ! આશા છે કે આપ સૌને આવી રંગની હોળી ગમશે. રંગની શુભકામનાઓ!
… … … …. …. …. ……

Amir Khusrau, one of the greatest poets of medieval india, helped forge a distinctive synthesis of Muslim and Hindu cultures. Written in Persian and Hindavi, his poems and ghazals were appreciated across a cosmopolitan Persianate world that stretched from Turkey to Bengal.
………..

अपनी छवि बनाई के जो मैं पी के पास गई,
जब छवि देखी पीहू की तो अपनी भूल गई।

छाप तिलक सब छीन्हीं रे मोसे नैंना मिलाई के,
बात अघम कह दीन्हीं रे मोसे नैंना मिला के।
बल बल जाऊँ मैं तोरे रंग रिजना
अपनी सी रंग दीन्हीं रे मोसे नैंना मिला के।
प्रेम वटी का मदवा पिलाय के मतवारी कर दीन्हीं रे
मोसे नैंना मिलाई के।
गोरी गोरी बईयाँ हरी हरी चूरियाँ
बइयाँ पकर हर लीन्हीं रे मोसे नैंना मिलाई के।
खुसरो निजाम के बल-बल जइए
मोहे सुहागन किन्हीं रे मोसे नैंना मिलाई के।
ऐ री सखी मैं तोसे कहूँ, मैं तोसे कहूँ, छाप तिलक….।
अमीर खुसरो (1253-1325)

इनका वास्तविक नाम था – अबुल हसन यमीनुद्दीन मुहम्मद। अमीर खुसरो को बचपन से ही कविता करने का शौक़ था। इनकी काव्य प्रतिभा की चकाचौंध में, इनका बचपन का नाम अबुल हसन बिल्कुल ही विस्मृत हो कर रह गया। अमीर खुसरो दहलवी ने धार्मिक संकीर्णता और राजनीतिक छल कपट की उथल-पुथल से भरे माहौल में रहकर हिन्दू-मुस्लिम एवं राष्ट्रीय एकता, प्रेम, सौहादर्य, मानवतावाद और सांस्कृतिक समन्वय के लिए पूरी ईमानदारी और निष्ठा से काम किया।
अमीर खुसरो बहुमुखी प्रतिभा संपन्न व्यक्ति थे। वे एक महान सूफ़ी संत, कवि (फारसी व हिन्दवी), लेखक, साहित्यकार, निष्ठावान राजनीतिज्ञ, बहुभाषी, भाषाविद्, इतिहासकार, संगीत शास्री, गीतकार, संगीतकार, गायक, नृतक, वादक, कोषकार, पुस्तकालयाध्यक्ष, दार्शनिक, विदूषक, वैध, खगोल शास्री, ज्योतषी, तथा सिद्ध हस्त शूर वीर योद्धा थे।

(source : kavitakosh.org )
……………..

…………………….

First Poet of Rekhta/Hindvi. Musician and Disciple of Sufi Saint Hazrat Nizamuddin Aulia. Known for his “pahelis”, which form part of Indian folklore. He is famous for inventing two most important musical instruments tabla & sitar. Wrote “Ze-hal-e-miskin…” one of the earliest prototypes of Urdu ghazal written in Persian & Hindvi.

……….

I dressed myself up to go see my lover,
but when I saw him, I forgot myself.
You robbed me of everything
when our eyes met.

You made me drink love’s elixir
and I got drunk
when our eyes met.

I was left staring-
you made me an ascetic
when our eyes met.

Fair arms and green bangles
you caught my wrist
when our eyes met.

You became the charming lover-
you left me breathless
when our eyes met.

Khusrau dies for Nizam-
you made me a married woman
when our eyes met.
Amir Khusrau
Translated and introduced by
Paul E Losensky and Sunil Sharma
From The Selected Poetry of Amir Khusrau

औरत

औरत

उठ मेरी जान! मेरे साथ ही चलना है तुझे
कल्ब-ए-माहौल में लरज़ाँ शरर-ए-ज़ंग हैं आज
हौसले वक़्त के और ज़ीस्त के यक रंग हैं आज
आबगीनों में तपां वलवला-ए-संग हैं आज
हुस्न और इश्क हम आवाज़ व हमआहंग हैं आज
जिसमें जलता हूँ उसी आग में जलना है तुझे
उठ मेरी जान! मेरे साथ ही चलना है तुझे
ज़िन्दगी जहद में है सब्र के काबू में नहीं
नब्ज़-ए-हस्ती का लहू कांपते आँसू में नहीं
उड़ने खुलने में है नक़्हत ख़म-ए-गेसू में नहीं
ज़न्नत इक और है जो मर्द के पहलू में नहीं
उसकी आज़ाद रविश पर भी मचलना है तुझे
उठ मेरी जान! मेरे साथ ही चलना है तुझे
गोशे-गोशे में सुलगती है चिता तेरे लिये
फ़र्ज़ का भेस बदलती है क़ज़ा तेरे लिये
क़हर है तेरी हर इक नर्म अदा तेरे लिये
ज़हर ही ज़हर है दुनिया की हवा तेरे लिये
रुत बदल डाल अगर फूलना फलना है तुझे
उठ मेरी जान! मेरे साथ ही चलना है तुझे
क़द्र अब तक तिरी तारीख़ ने जानी ही नहीं
तुझ में शोले भी हैं बस अश्कफ़िशानी ही नहीं
तू हक़ीक़त भी है दिलचस्प कहानी ही नहीं
तेरी हस्ती भी है इक चीज़ जवानी ही नहीं
अपनी तारीख़ का उनवान बदलना है तुझे
उठ मेरी जान! मेरे साथ ही चलना है तुझे
तोड़ कर रस्म के बुत बन्द-ए-क़दामत से निकल
ज़ोफ़-ए-इशरत से निकल वहम-ए-नज़ाकत से निकल
नफ़स के खींचे हुये हल्क़ा-ए-अज़मत से निकल
क़ैद बन जाये मुहब्बत तो मुहब्बत से निकल
राह का ख़ार ही क्या गुल भी कुचलना है तुझे
उठ मेरी जान! मेरे साथ ही चलना है तुझे
तोड़ ये अज़्म शिकन दग़दग़ा-ए-पन्द भी तोड़
तेरी ख़ातिर है जो ज़ंजीर वह सौगंध भी तोड़
तौक़ यह भी है ज़मर्रूद का गुल बन्द भी तोड़
तोड़ पैमाना-ए-मरदान-ए-ख़िरदमन्द भी तोड़
बन के तूफ़ान छलकना है उबलना है तुझे
उठ मेरी जान! मेरे साथ ही चलना है तुझे
तू फ़लातून व अरस्तू है तू ज़ोहरा परवीन
तेरे क़ब्ज़े में ग़रदूँ तेरी ठोकर में ज़मीं
हाँ उठा जल्द उठा पा-ए-मुक़द्दर से ज़बीं
मैं भी रुकने का नहीं वक़्त भी रुकने का नहीं
लड़खड़ाएगी कहाँ तक कि संभलना है तुझे
उठ मेरी जान! मेरे साथ ही चलना है तुझे
…. …. …. …. …
Meanings of Urdu words
क़ल्बे-माहौल = वातावरण का मर्मस्थल (ह्रदय), लरजाँ = कंपित, शररे-जंग = युध्ध की चिंगारियाँ, ज़ीस्त = जीवन, आबगीनो = शराब की बोतल, वलवलए-संग = पत्थर की उमंग, आवाज़ो-हमआहंग = एक स्वर और एक लय रखने वाले, जेह्द = संघर्ष, नकहत = महक, ख़मे-गेसू = बालों के घुमाव, गोशे-गोशे = कोने-कोने, क़ज़ा = मृत्यु, क़ह्र = प्रलय, (विनाश), तारीख़ = इतिहास, अश्क़फ़िशानी = आँसू बहाना, उनवान = शीर्षक, बंदे-क़दामत = प्राचीनता के बंधन, ज़ोफ़े-इशरत = एेश्वर्य की दुर्बलता, वहमे-नज़ाकत = कोमलता का भ्रम, नफ़्स = आकांक्षा कामना, हल्क़े-ए-अज़मत = महानता का वृत्त, अज़्म-शिकन = संकल्प भंग करनेवाला, दग़दग़ए-पंद = उपदेश की आशंका, पैमानए-मर्दाने-ख़िरदमंद = समझदार पुरुषों के मापदंड, ज़ुहरा = शुक्र ग्रह, परवी = कृत्तिका नक्षत्र ( सुन्दरता का प्रतीक), गर्दू = आकाश, पाए-मुक़्क़दर = भाग्य के चरण, जबी = माथा

……………………..

Kaifi Azmi recites poem Aurat

Woman – Kaifi Azmi

Woman

Rise, my love!You have to walk along with me

Sparks of rebellion are astir in the air, today
Both time and life have but one resolve, today
Knocks swirl around in delicate decanters, today
Love and beauty have one voice, today
In the fire I burn you too must burn with me

Rise my love! You have to walk along with me.

Life lies in battle, not in patience and restraint only
Life’s veins have blood, not trembling tears only
In what opens and flies lies fragrance, not in tresses only
There is a paradise too, beyond a male’s embrace only.
To its free rhythm you have to dance in ecstasy

Rise my love! You have to walk along with me.

In every corner a pyre smoulders for you
Death changes the garb of duty for you
Elegance is an invitation to destruction for you
The world is nothing but poison for you.
Change the season if you want to blossom too

Rise my love! You have to walk along with me.

History has not yet known to respect you

Not only tears, there are glowing embers within you
Not entertaining stories only, there is a reality to you
Not only your youth, your existence has value too.
You have to change the title of your history

Rise my love! You have to walk along with me.

Break the bond of custom, from the prison of tradition escape
Delight not in your weakness, from this imagined delicacy escape

From these self-conjured vows of greatness escape
It too is bondage, from love’s bondage escape.
Not only the thorn, the flower too emasculate

Rise my love! You have to walk along with me.

Break these doubts, the uncertainties about what is right, break
The vow that for you is a fetter, break
It is a yoke of emeralds, even this necklace break
Break the standards set by so-called wise men, break!
Becoming a storm, you have to walk along with me

Rise my love! You have to walk along with me.

You are Aristotle’s philosophy, you are the symbol of beauty
The sky is in your palm, foreheads at your feet
Yes, raise, raise quickly your forehead from the feet of destiny
I too will not tarry, nor will time wait for any.
How long will you falter, you must have stability

Rise my love! You have to walk along with me.

– Kaifi Azmi ( Selected Poems )
    14/1/1918 – 10/5/2002
Translated by Pavan K Varma

kaifi-azmi
from http://www.azmikaifi.com Rebel with a cause

સૉનેટ આપું

સૉનેટ આપું

તું મને આપે ન આપે હું તને સૉનેટ આપું,
ચૌદ પંક્તિના પિંડમાં બ્રહ્માંડની હું ભેટ આપું.

બરફના ચોસલા જેવા શબ્દો ગોઠવાયા છંદમાં
ફૂલનો આકાર કદીયે હોય નહીં સુગંધમાં.
સૉનેટની સરહદમાં રહીને અનહદની હું તો મ્હેક આપું,
ચૌદ પંક્તિના પિંડમાં બ્રહ્માંડની હું ભેટ આપું.

ઊગતા સૂરજ સમો પ્રારંભ કેવો ઊઘડે
છંદના પંખી ઊડે છે ગીતના આ મુખડે.
પીંજરું તોડી દઈ આકાશનો હું બેટ આપું,
ચૌદ પંક્તિના પિંડમાં બ્રહ્માંડની હું ભેટ આપું.

કોઈ વળાંકે આવીને ઊભી રહી છે ચોટ આ
ને ધ્વનિના ચિત્રને ગુંજી રહ્યા છે હોઠ આ.
તું મને આપે ન આપે હું તને સૉનેટ આપું,
ચૌદ પંક્તિના પિંડમાં બ્રહ્માંડની હું ભેટ આપું.

– . – . – . – . –

pannanaik_profile2

ખૂબ સાચવ્યું
તોય પગલું પડ્યું
પરપોટામાં.
– પન્ના નાયક

Mister God, This Is Anna

unknown

Anna was only four years old when Fynn found her on London’s fog-shrouded docks.
He took her back to his mother’s home, and from that first moment, their times together were filled with delight and discovery. Anna had an astonishing ability to ask– and to answer–life’s largest questions. Her total openness and honesty amazed all who knew her. She seemed to understand with uncanny certainty the purpose of being, the essence of feeling, the beauty of love. Anna had a very special friendship with Mister God…

………………………….

“Tich,” I said, “what were you asking God about real questions for?”
“Oh, it’s just sad, that’s all.”
“What’s sad?”
“People is.”
“I see. What’s sad about people?”
“People ought to get more wise when they grow older. Bossy and Patch do, but people don’t.”
“Don’t you think so?” I asked.
“No. People’s boxes get littler and littler.”
“Boxes? I don’t understand that.”
“Questions are in boxes,” she explained, “and the answers they get only fit the size of the box.”
“That’s difficult; go on a bit.”
“It’s hard to say. It’s like–It’s like the answers are the same size as the box. It’s like them dimensions.”
“Oh?”
“If you ask a question in two dimensions, then the answer is in two dimensions too. It’s like a box. You can’t get out.”
“I think I see what you mean.”
“The questions get to the edge and then stop. It’s like a prison.”
“I expect we’re all in some sort of prison.”
She shook her head. “No, Mister God wouldn’t do that.”
“I suppose not. What’s the answer then?”
“Let Mister God be. He lets us be.”
“Don’t we?”
“No, We put Mister God into little boxes.”
“Surely we don’t do that?”
“Yes, all the time. Because we don’t really love him. We got to let Mister God be free. That’s what love is.”
………………………
– Fynn
………………
The story begins on the streets of the East End of London in the mid-1930s.Sydney Hopkins; the author (under the pseudonym “Fynn”) as a teenager and young adult, lived in the East End of London in the early 1930s. Some says it’s not truely autobiographical; some says Anna may be a fictional character and so on. Many places mentioned in the book have undergone redevelopment and they no longer exist.
In any case, the main reason for sharing excerpts of this 1974 publication, is it’s approach towards life’s biggest questions and unique way of finding their answers. It makes journey to find the truth as light, simple and fun filled as can be in our day to day life. This particular dialogue shows our limitation as a human race. We always see our fellow human beings on the basis of their class, colour, religion, language, ethnic origin and what not! Yes, we like to put them into boxes and our perception, understanding doesn’t go beyond it! That may be biggest reason for conflicts we see everywhere, if only we can see others as just like ourselves, a human being; without boxes!?!

આભાર હોય છે – મરીઝ

આભાર હોય છે

બસ દુર્દશાનો એટલો આભાર હોય છે,
જેને મળું છું મુજથી સમજદાર હોય છે.

ઝંખે મિલનને કોણ જો એની મજા કહું!
તારો જે દૂર દૂરથી સહકાર હોય છે.

ટોળે વળે છે કોઈની દીવાનગી ઉપર,
દુનિયાના લોક કેવા મિલનસાર હોય છે.

દાવો અલગ છે પ્રેમનો, દુનિયાની રીતથી,
એ ચૂપ રહે છે જેનો અધિકાર હોય છે.

કાયમ રહી જો જાય તો પેગંબરી મળે,
દિલમાં જે એક દર્દ કોઈવાર હોય છે.

હો કોઈ પણ દિશામાં બુલંદી નથી જતી,
આકાશ જેમ જેઓ નિરાધાર હોય છે.

નિષ્ફળ પ્રણય પણ એને મટાડી નહીં શકે,
તારા ભણી જે મમતા લગાતાર હોય છે.

જો એ ખબર પડે તો મજા કેટલી પડે,
ઈશ્વર જગતમાં કોનો તરફદાર હોય છે.

નાદાન એને કોઈના પગરવ ન માનજે,
કે કાનમાં અમસ્તાય ભણકાર હોય છે.

દીવાનગીથી કંઈક વધુ છે સમજનું દુઃખ,
રાહત છે કે સમજ ન લગાતાર હોય છે.

જાણે છે સૌ ગરીબ કે વસ્તુ ઘણી મરીઝ
ઈશ્વરથી પણ વિશેષ નિરાકાર હોય છે.

મરીઝ ( આગમન )

mareez

कबीर बानी-Poems of Kabir

मुरली बजत अखंड सदा से, तहाँ प्रेम झनकारा है।
प्रेम-हद तजी जब भाई, सत लोक की हद पुनि आई।
उठत सुगंध महा अधिकाई, जाको वार न पारा है।
कोटि भान राग को रूपा, बीन सत-धुन बजै अनूपा ।।

यह मुरली सदा से निरंतर बज रही है, और प्रेम इसकी ध्वनी है। जब मनुष्य प्रेम की सीमाओं से पार निकल जाता है तो सत्यलोक की सीमा आती है। वहाँ सुगंध का अपार विस्तार है। यह राग करोड़ों सूर्यो का रूप धारण कर रहा है। वीणा पर सत्य की अनुपम धुन बज रही है।

कबीर बानी
अली सरदार जाफ़री

The Flute of the infinite is played without ceasing, and its sound is love:
When love renounces all limits, it reaches truth.
How widely the fragrance spreads! It has no end, nothing stands in its way.
The form of this melody is bright like a million suns:
incomparably sounds the veena, the veena of the notes of truth.

by Rabindranath Tagore

b80c44414ea2951f1529e74571959e08

Down by the Salley Gardens

When I first read this poem, I instantly fell in love with simplicity of this lyrical beauty!

.     .     .    .     .

Down by the salley gardens my love and I did meet;
She passed the salley gardens with little snow-white feet.
She bid me take love easy, as the leaves grow on the tree;
But I, being young and foolish, with her would not agree.

In a field by the river my love and I did stand,
And on my leaning shoulder she laid her snow-white hand.
She bid me take life easy, as the grass grows on the weirs;
But I was young and foolish, and now am full of tears.
From Crossways
Selected Poems of W. B. Yeats

[ Yeats said that this very early poem attempted to fill out some lines he remembered an old peasant woman singing in Sligo. His original title was an Old Song Re-sung.He was pleased when it entered popular culture and was treated as an authentic folksong. The inter-play between poetry and popular culture was a feature of Irish life.]

Salley = willow

the-pride-of-dijon

ગઝલ – કવિ કલાપી

કવિ કલાપીની આ ગઝલ એમના વ્યક્તિત્ત્વનું એક અલગ જ પાસું પ્રગટ કરે છે. છલોછલ ખુમારી, મસ્ત ફકીરીથી ભરી આ ગઝલ આપ સૌને પણ ગમશે.
.. .. .. .. ..

હમે જોગી બધા વરવા સ્મશાનો ઢૂંઢનારાઓ!
તહીંનાં ભૂતને ગાઈ જગાવી ખેલનારાઓ!

જહાં જેને મરી મુર્દુ કબરમાં મોકલી દેતી,
હમે એ કાનમાં જાદૂ હમારું ફૂંકનારાઓ!

જહાંથી જે થયું બાતલ, અહીં તે છે થયું શામિલ!
હમે તો ખાખની મૂઠી ભરી રાજી થનારાઓ!

જહીં જખમો તહીં બોસા તણો મરહમ હમે દેતા,
બધાંનાં ઈશ્કનાં દર્દો બધાં એ વ્હોરનારાઓ!

હમે જાહેરખબરો સૌ જિગરની છે લખી નાંખી,
ન વાંચે કોઈ યા વાંચે : ન પરવા રાખનારાઓ!

ગરજ જો ઈશ્કબાજીની, હમોને પૂછતા આવો,
બધાં ખાલી ફિતૂરથી તો સદા એ નાસનારાઓ!

જહીં સ્પર્ધા તણી જગની દખલ ના પ્હોંચતી ત્યાં ત્યાં,
જમીં ને આસમાનોના દડા ઉડાવનારાઓ!

ગમે તે બેહયાઈને દઈ માથું ધરી ખોળે,
હમે આરામમાં ક્યાંયે સુખેથી ઊંઘનારાઓ!

સનમની બેવફાઈથી નથી સુખ કાંઈ એ ડરતાં,
હમે જાણ્યું, હમે માણ્યું, ફિકરને ફેંકનારાઓ!

જખમથી જે ડરી રહેતાં, વગર જખમે જખમ સ્હેતાં;
હમે તો ખાઈને જખમો, ખૂબી ત્યાં માનનારાઓ!

બની ઉસ્તાદ આવો તો થશો આંહીં તમે ચેલા,
મગર મુરશિદ કરો તો તો હમે ચેલા થનારાઓ!

હમારાં આંસુથી આંસુ મિલાવો; આપશું ચાવી;
પછી ખંજર ભલે દેતાં; નહીં ગણકારનારાઓ!
– કવિ કલાપી

sursinhji_gohil_kalapi