VAMANA Avatar

vamana_avatar-from-flickr-by-sudhamshu-hebbar-ran-ki-vav

 

Closing one of his eyes,he raised his thumb in the air against the long curvilinear highway, covering most of the continuous flow of tiny cars just with his thumb-tip. A smile of satisfaction spread across his face…As if he is going to stop all of them with the power of a single thumb! He felt a sense of pride and happiness inside. “Arre chal na!For how long will you be sitting here?”Raju asked Prashant, who was sitting at the height of almost 10 metres on a narrow hoarding-sling, after finishing his work. Raju wanted to go back home as soon as possible and Prashant was in no hurry, as he always liked working till late evenings. He loved to watch millions of sparkling spots coming alive in front of his eyes, with so many buildings, so many cars creating an illuminated world of fantasy.This was one of many such days at work when Prashant enjoyed being at such frightening heights. The breathtaking view, the gush of the wind made him feel at the ‘Top of the world’. Memories flooded his minds.
As a child Prashant grew up in a small village. He enjoyed climbing trees and gradually it became his favourite activity, a sort of obsession. Whenever he had nothing to do he would go to the tallest tree, climb in an instant and watch his village, its toy houses, green fields, miniature animals. It had become his favourite pastime or great source of joy and comfort. He started knowing a lot of things about different birds, insects, their nests, young ones and their eggs.Even though it would seem like a common thing to the villagers, Prashant knew what climbing meant to him. An unstoppable hobby. Whether it was a tree or a tall tower of electrical wires, he would set off for the climb. And whenever he reached the tree top, he felt as if he was at the top of his small world! The scenery, the insects and birds beside him, the feeling would inspire him to draw. Not much interested in his studies, he loved to draw and paint. After Dadi; his drawing teacher was his best friend, with whom he would share all his discoveries made on the tree tops! His teacher would encourage him to draw birds, insects which he encountered on each of his tree climbing adventures.
His dream like childhood came to a sudden catastrophic end when his village was almost destroyed by an earthquake, he lost his parents and his beloved grandma. His maternal uncle brought him to Mumbai, where he was working in a film studio. Prashant remained in a state of shock for many days and used to sit quietly and observe everything around him with disinterest when accompanied his uncle. His uncle was a kind man, he understood his pain and feeling of isolation in such a big city for a village boy like him. He never forced him to do anything, just took him to his place of work so that the boy’s mind would get diverted from his hurtful past and he could start all over again. He got Prashant admitted to a nearby Municipal School, but after few months he showed his disinterest for studies, though he always got good marks in drawing and painting. He started getting small jobs of painting movie posters, sets. He started liking being with his uncle, who would introduce him to everyone in studios and always praise him for his talent in front of others. One day in a studio, during a film shoot one light-man had not come, somebody asked Prashant’s uncle if his nephew can work there for few hours. It required climbing an iron scaffold to a certain hight and move a light when asked to do so. Prashant’s eyes were filled with the brightest glow for the first time ever! He climbed it so swiftly and easily, that everyone present there was amazed at his speed and his lack of fear! His uncle was worried for him but when he saw that Prashant was happy, he was relieved. After this incident, Prashant started getting a lot of offers involving climbing tall structures and painting. So in those days when some huge hoardings were to be painted, Prashant would be the first person on everyone’s mind. And that’s how he settled in this new city,falling in love with it, looking at it from a totally different perspective!
Today he missed his grandma and her stories, especially his favourite:‘ VAMANA Avatar’. VAMANA (a dwarf) was the fifth avatar of Lord Vishnu. To stop king Bali from conquering heaven, Indra and other gods called for VAMANA. So VAMANA, a dwarf priest went to King Bali and asked for alms. Bali was delighted to offer him anything. VAMANA then requested for the amount of land that could be covered by taking his three steps. Bali gracefully agreed. Lord Vishnu then grew in size and covered the earth and heaven in just two strides. Due to lack of space, King Bali offered him his own head for the third step. The most interesting part for Prashant was VAMANA becoming a giant and covering all the three worlds in just three of his steps! He wished he could walk on this world just like VAMANA.
Today, sitting on this hoarding sling, remembering VAMANA, he finally did!!
– Nehal

સાક્ષીભાવ

 

Unknown

 

સાક્ષીભાવ

આમ તો હું જ્યારથી આ ચોવીસમાં માળે ગોઠવાયો છું ત્યારથી મેં ખાસ કાંઈ કર્યું નથી, અવિરત, અનિમેષ નજરે સામે બનતી ઘટનાઓને જોતાં રહેવાનું, કાંઈ ઉમેર્યા કે બાદ કર્યા વિના બસ જોયા કરવાનું ! તમે સૌએ તો એવું જ કાંઈક કરો છો ,ને? મેં એ પણ જોયું છે! આ મજલા પર સામ-સામા બે ફ્લેટ છે, એક તૈયાર છે પણ બંધ પડેલો છે અને બીજામાં હું આવ્યો ત્યારનું કામ ચાલે છે અને એને લીધે જાત-જાતના માણસોની અવર-જવર સતત ચાલુ હોય છે.
એક દિવસ એક તરવરાટ ભરી યુવતી અને એક સોહામણો યુવક આવ્યાં, બહુ જ આનંદમાં લાગતા હતાં, એક-બીજાના ગળાડૂબ પ્રેમમાં હોય એમ સહજપણે પ્રગટ થતું હતું. ઘર ખોલીને અંદર ગયાં પછી ઘણો વખત સુધી ખડખડાટ હસવાના અવાજો ખાલી ઘરમાં પડઘાતા રહ્યા. પાછાં ફરતી વખતે યુવતી, જેને આપણે તી કહીશું, તી એ યુવક જેને કહીશું, ને ગળે હાથ વીંટાળી, આંખોમાં આંખ પરોવી વ્હાલભરી નજરે થેન્ક યૂ કહીને ભીની પાંપણો લૂછી નાંખી અને આવેલી લિફ્ટમાં દાખલ થઈ ગઈ.
એ પછીના અઠવાડિએ સામાન નાના-મોટા બૉક્સમાં આવતો રહ્યો; સાથે તી પણ, મોટેભાગે એકલી જ આવતી. લાંબો સમય રોકાતી. ઘર વસી રહ્યું હતું, બધું હોંશથી ગોઠવતી હશે.ખૂબ ચપળતાથી બધું અંદર લેવડાવતી. સતત કાંઈ સૂચન કરતી અને થાકેલા પગલે પાછા ફરતી વખતે, દરવાજો લૉક કરી થોડીવાર સામે ઊભી ઊભી નિષ્પલક જોયા કરતી! નવી લગાવેલી નેમપ્લેટને પ્રેમથી હાથ ફેરવતી જાણે ઘરની વિદાય માંગતી હોય!
એકાદ મહીના પછી તી લાલ કિનારની, સોનેરી ગૂંથણીવાળી સફેદ સાડી અને મહેંદી ભરેલા હાથે આવી, પાછળ પાછળ પણ તેના દસ-બાર મિત્રો સાથે આવ્યો.બન્નેના ગળામાં ગુલાબના મોટા હાર હતા, સાથે બે-ત્રણ મોટી બેગ્ઝ અને થોડા ભેટના બૉક્સિસ.તે રાત્રે મોડે સુધી ફલેટનો દરવાજો ખુલ્લો રહ્યો. બીજા પણ ઘણા મહેમાન આવ્યા-ગયા. હા કોઈ વડિલ નજરે પડ્યું નહીં! પાર્ટી વહેલી સવાર સુધી ચાલી અને આમ ધામ-ધૂમથી તી અને નું સહજીવન શરૂ થયું.
હાથની મહેંદી ઉતરે તે પહેલાં તી ની ઘટમાળ શરૂ થઈ ગઈ.હું તી ને દરવાજે છાપાં, દૂધ, શાકભાજી, કુરીયર્સ અને સામાન હોમડીલીવર કરવા આવનાર સાથે વ્યસ્ત થઈ ગયેલી જોતો.પતિ ને વિદાય આપવા હંમેશાં દરવાજે આવીને ઊભી રહેતી. રોજ કાંઈને કાંઈ ભૂલી જતો અને તી દોડતી અંદર જઈને લઈ આવતી.ધીરે ધીરે ને રોજ આવતા મોડું થવા લાગ્યું અને તી સાંજને ટાણેથી જ ટોડલે બળતા દિવાની વાટની જેમ ઊંચી ડોકે રાહ જોવા લાગતી.
એક દિવસ તાનપૂરા અને તબલાં સાથે આધેડ ઉંમરના એક સજ્જન અને એક છોકરડા જેવો લાગતો યુવક આવ્યા. પછી તો એ લોકો લગભગ રોજ આવવા લાગ્યા. દરવાજો ખુલ્લો જ રહેતો. સંગીતના મધુર સ્વર સાથે તી નો તરલ સ્વર વાતાવરણને એક ભીનાશથી ભરી દેતો. તી ની ચાલમાં પાછું નર્તન અને આંખોમાં ઉલ્લાસ ઝળકવા લાગ્યો.
એક દિવસ આગલી રાત્રે ખૂબ મૉડો આવ્યો હોવાથી તી સવારે મૉડી ઊઠી અને દરવાજો ઉઘાડીને હજુ તો દૂધ-છાપાં કાંઈ લે એ પહેલાં જ ફલેશ ઝબકવા લાગ્યા. અડધી ઉંઘ અને થાકથી ભરેલા ચહેરા સાથે તી ઘડીભર મૂઢની જેમ ત્યાં જ સ્થિર થઈ ગઈ. દરવાજા પર કોલાહલ થતો સાંભળી નાઈટડ્રેસમાં જ બહાર ધસી આવ્યો, તી ને ચિત્રવત્ ઊભેલી જોઈ થોડી ખીજ અને થોડી મશ્કરીના સ્વરમાં તેણે તી ને ઘરની અંદર જતા રહેવા કહ્યું અને પોતે બધાની પ્રશંસા, પુષ્પો, ભેટ સ્વીકારતો વિજેતાની અદાથી તસ્વીર ખેંચાવતો રહ્યો.
પછી તો આવું વારંવાર બનવા લાગ્યું. હવે ઘણીવાર ના હોય તો પણ ફૂલો, ભેટ-સોગાદ આવ્યા કરતાં અને એ ફિક્કા સ્મિત સાથે બધું લઈને અંદર જતી. ક્યારેક કોઈ બહુ આગ્રહ કરે તો એકાદ તસ્વીર ખેંચાવતી પણ એની આંખો ને શોધ્યા કરતી અને દર વખતે મળતી નિરાશા તી ના ચહેરાને ઉદાસીમાં રંગી જતી.
હવે તી પહેલાની જેમ દરવાજે બહુ દેખાતી નહીં. એક થોડી આધેડ ઉંમરની બાઈ બપોરે એક વાર આવતી, લગભગ બધું કામ પૂરું કરીને સાંજ સુધીમાં જતી રહેતી. એક દિવસ એક બાસ્કેટમાં ગુલાબી રિબન વીંટાળેલું એક નાનકડું કીટન આવ્યું, તી એ લેવા દરવાજે આવી અને એની ઉપરના કાર્ડ પર લખેલો મેસૅજ વાંચીને આટલા દિવસોમાં પહેલીવાર મેં એના ચહેરા પર સ્મિત ઝળહળી ઉઠેલું જોયું પણ ક્ષણવાર માટે જ, પછી એ પાછી પોતાના એકદંડિયા મહેલમાં પૂરાઈ ગઈ.
ને ઘરે આવતો જોયો નહીં, એ વાતને દિવસો અને હવે તો મહીનાઓ વિતવા આવ્યા.સામેના ફલેટમાં સામાન આવી રહ્યો હતો અને સાથે રહેવા આવનાર માણસો પણ, બધાં તી ના ફલેટ સામે ક્ષણવાર ઊભા રહીને શંકાની નજરે જોવા લાગતાં, નાક-મોં પર રૂમાલ દાબીને ત્યાંથી ખસી જતાં.બે-ત્રણ િદવસથી તી ના ઘરનો દરવાજો ખૂલ્યો ન હતો, બાઈ પણ બે દિવસ બેલ વગાડી વગાડીને પાછી ગઈ હતી. એક જણથી ન રહેવાયું, નીચેથી સિક્યુરીટિ ગાર્ડને બોલાવી લાવ્યો. એણે પણ આવતાની સાથે જ ધડાધડ બેલ વગાડવા માંડી જાણે કોઈને ઉંઘમાંથી જગાડતો હોય! અંદરથી કોઈ જ હિલચાલ ન જણાતા એણે બીજા ગાર્ડઝ, સેક્રેટરી અને પોલીસને બોલાવ્યા, જોતજોતામાં ટોળું જમા થઈ ગયું, બધાના ચહેરા પર કાંઈ અમંગળ બન્યાના ભાવો સ્પષ્ટ વંચાઈ રહ્યા હતા.
થોડી જ વારમાં બે પોલીસમેન આવી ગયા, તાળું બળપૂર્વક તોડીને દરવાજો ખોલવામાં આવ્યો અને અણગમતી વાસનું પૂર એકસામટું ધસી આવ્યું હોય એમ બધાં બે ડગલાં પાછા હટી ગયા. બે હવાલદાર આવીને દરવાજે ગોઠવાઈ ગયા કોઈને અંદર જવાની પરિમશન ન હતી.ટોળું ધીમા અવાજે ગણગણાટ કરતું વિખેરાવા માંડ્યું એટલામાં લિફ્ટમાંથી ઊતર્યો, કિંમતી કપડાં, સોના-હીરા જડિત મોટી કાંડા ઘડિયાળ અને તીવ્ર પરફ્યુમની વાસથી જે થોડા કૂતુહલપ્રિય લોકો ત્યાં હજી ઊભા હતા તે એની સામે આશ્ચર્ય અને આઘાતથી જોઈ રહ્યાં, એ આ આખી ઘટનામાં સાવ અતડો જણાઈ રહ્યો હતો, આઉટ ઑફ પ્લેસ! પોલીસે એની ઉલટતપાસ લેવા માંડી અને મોં પર બેદરકારીભર્યા ગુમાન સાથે ઊભો રહ્યો એની સાથે બે બૉડીગાર્ડ અને એક સૂટધારી વ્યક્તિ, કદાચ વકીલ હશે પોલીસના સવાલોના અત્યંત વિનયપૂર્વક જવાબ આપી રહ્યા હતા. વકીલની વાત સાંભળી બે પોલીસના માણસોએ દરવાજા પાસેથી ખસી જઈ ને અંદર જવાનો રસ્તો કરી આપ્યો.પણ જેવો એ અંદર ગયો કે મોં પર રૂમાલ દાબી ક્ષણવારમાં બહાર ધસી આવ્યો, એનું મોં અસહ્ય વાસથી કે અણગમા થી વિકૃત થઈ ગયું. એના હાથમાં પોલીસે એક પત્ર લાવીને આપ્યો, ની સાથે સાથે હું પણ ઉત્કંઠા થી એ પત્ર વાંચવા માંડ્યો.
પત્રની શરૂઆતમાં કોઈ સંબોધન ન હતું,………. ” આપણા સંબંધમાંથી હવે સંબોધન ખરી ગયાં છે તેથી લખવાનું ટાળું છું. જ્યારે આ ઘરમાં આપણે સહજીવનની શરૂઆત કરી ત્યારે જન્મથી અનાથ એવી હું સુખીસંસાર અને બાળકોના સપનાં ગૂંથવા લાગી અને તેં ક્યારે ઘરની બહાર તારું આખું વિશ્વ રચી દીધું, મને ખબર જ ના પડી. અત્યારે તું કદાચ એ જ ધારણા અને અપેક્ષાએ આવ્યો હશે કે તારી સતત અવહેલના અને ઉપેક્ષાથી હારીને મેં કોઈ અંતિમ પગલું ભરી લીધું, હા એક નબળી ક્ષણે એ વિચાર મનમાં આવ્યો ય ખરો અને દૂધના ગ્લાસમાં સ્લીપીંગ પીલ્સની બોટલ ઊંધીયે વાળી હતી પણ હજુ હોઠે માંડું ત્યાં તો એકલતાની સંંગાથી મારી કૅટ બ્રાઉની મારા પર કૂદી, દૂધ ઢોળાઈ ગયું અને હું એ નબળી પળ વળોટી ગઈ, જાતને ટપારી, મનને બોજા રહીત કરીને મેં કંઈક નિર્ણય લઈ લીધો. વહેલી સવારમાં, જે મારા નવજીવનની પહેલી સવાર છે મારો સામાન લઈને ચૂપચાપ જઈ રહી છું , આ હું લખી રહી છું ત્યારે જ અહીં વીજળી જતી રહી છે પણ મારા જીવન માં આજ પછી અંધારું નહીં હોય ! તું જ્યારે આ વાંચી રહ્યો હશે ત્યારે હું ખૂબ દૂર નીકળી ચૂકી હોઈશ. મને ખબર છે કે તું મને શોધવાનો નથી; એ એક રીતે રાહત પણ છે, હું તને કોઈ દોષ પણ દેવા નથી માંગતી! મારા સુખનું સર્વસ્વ તને માન્યા પછી તેં મને આમ દૂર હડસેલી ના દીધી હોત તો મારી અંદરની અદ્ભુત સ્ત્રીને હું ક્યારેય મળવા પામી ન હોત. હા જતાં જતાં એક જ અફસોસ થયો હું મારી બ્રાઉનીને દૂધના ઝેરથી બચાવી ના શકી, ના તેની અંતિમક્રીયા સરખી રીતે કરી શકી”……
ની ચાલમાંનું ગુમાન ઓસરી ગયું અને ચહેરો સણસણતો તમાચો પડ્યો હોય એવો થઈ ગયો. ત્યાં હાજર એવા ઈન્સપેક્ટરના હાથમાં ધ્રુજતે હાથે પત્ર આપીને સાવ ખાલી થઈ ગયો હોય એમ ઊભો રહી ગયો કે પછી મને એવું લાગ્યું. થોડીવારમાં બે હવાલદાર ચાદરનું પોટલું ઉપાડીને ફ્લેટની બહાર નીકળીને નીચે ગયા, બધાં બિલાડી મરી ગયેલી જાણી હળવાશમાં હસતાં હસતાં ત્યાંથી વિદાય થવા માંડ્યા, એક ડ્રાઈવરને બોલતાં ય સાંભળ્યો,” યે ફિલ્મી લોગ અપને કુત્તે-બિલ્લી કો અપની બીવી સે ભી જ્યાદા પ્યાર કરતે હૈ, તભી તો યે સ્ટાર કા મુંહ દેખો બીવી કે જીન્દા હોને કી ખુશી કમ બિલ્લી કે મોત કા ગમ જ્યાદા લગ રહા હૈ”.
હું સાંભળીને શું બોલું! મારે ને ઘણી વાતો કહેવી હતી, તી ની પ્રતિક્ષાની, તેના કણ કણ તૂટેલા ઘરની, બિલાડીની તો લાશ મળી, મૃતપ્રાય સંબંધોની કોઈને વાસ પણ નથી આવતી તો લાશ તો ક્યાથી મળે, પણ સાક્ષીભાવે ઊભેલો હું શું બોલું મારે બસ જોયા કરવાનું, જોતા રહેવાનું.
નેહલ

images

Redevelopment

Many years ago; during my internship days, I went to visit Late Shri Narayan Desai’s Vedchhi Ashram, Dr Abhay Bang was also there and he patiently answered all my questions and he told me one very important thing ” never go for community work with your pre-set ideas that “I want to do this, I want to change this, etc” Live with them, learn about them and their culture, their customs and then think how best can you help them to make their life better.At that time I could not understand completely, now I realise what he meant by that.
It’s actually a real life incident, which kept me thinking for a long time, and so I created a story around it! So , here it is.

Redevelopment

slum380

 

Dagdu spent his whole life in a small two room house on the ground floor, also enjoyed luxury of having a small room on the first floor. Blessed with a daughter and a son , more importantly a very good wife, he hardly went to work. Though his house was close to  the nearby slums, it never bothered him ! His wife Savitri worked for a rich household and a large family, for many years.She used to travel by train to go to work , worked really hard morning till late evening. The rewards were many ..from toys , cloths , sweets , leftover food to even old furniture and mattresses also. As she started getting older travelling to work was becoming more and more difficult. Her son was like his father, didn’t complete schooling and after that never went for a stable job. If someone helped him with a job he never obliged by sticking to that job. Savitri’s daughter contracted TB at very young age , treatment got delayed and was incomplete. She finally received proper medical care but it was too late.Her physical growth remained stunted , she always looked ill and pale.She also started working at very young age and like her mother; soon she became indispensable for the household she worked for.
Dagdu and his son enjoyed sitting at home doing nothing !! Savitri’s employers had given her television and fridge, what more they could have asked for?!
Sayali , Savitri’s daughter knew she was never going to get married by her father, as this was very convenient arrangement for him. She was a simple girl and happy with whatever she earned and could spend on her simple indulgences. Her father started spending on his drinking as more money was available at hand.
One day when Savitri was coming back from her work, as she got delayed than usual. .she took a train which was too crowded and while getting down she was pushed and fell on the platform, injured..more frightened due to her increasing age…someone from her neighbourhood recognised her and took her home,tried informing her son , who was nowhere to be found. Called Sayali at her workplace, she came rushing and took her to the hospital. Savitri had fractured her leg..more so her confidence to travel on her own. After a month she started going to her work , now by bus…still shaking while getting on and off the bus.Once again she fell down, this time with swollen eye and injured face. Sayali decided that her mother should not go to work so far….Savitri aged so fast , ten-twenty years earlier than her friends. Her eyesight was getting worse and her fractured leg never became fully functional.
The suburbs they were living in, had a good political leader. He started many redevelopment and reconstruction projects for the slum dwellers. Sayali’s family was not willing to leave their house. All of their old neighbours left one by one to rented places .They were promised a brand new flat in an under construction building. They found nearby places to shift to so that their job, children’s school, etc gets least affected, in that arrangement they required to pay extra amount of money , over and above what builder had been providing them. Sayali now being the only earning member in her family , could not dream of new house or shifting, who will arrange for extra money, was her biggest worry, so she kept postponing; until a day came when her entire lane was being demolished for redevelopment. Now Sayali was left with no other option but to leave her home, where she will go with her family???

An old acquaintance had received two flats in exchange of his four rooms in a chawl. He gave that extra flat to Sayali’s family on rent, agreeing on the amount that builder was giving.
It took hardly a day’s time to shift her belongings to a new flat, which was on thirteenth floor! Sayali was excited to be in a high-rise with two lifts !And a home with an attached toilet…!! It was airy , separate place for everything what more; some of her neighbours were also there in the same building.Also the building was close to her place of work.
Her excitement and happiness ended sooner than she had thought.She had to wait for the lift for endless time and on failing to do so she ended up getting exhausted climbing up and down stairs often!Her friends were also on different floors so going to meet them was also a task!!Water was a big issue, when she was on ground floor house getting a bucket or two from nearby pump was easy, thirteenth floor, was making that impossible.Her parents now old and dependent, became totally restricted to their house.Her father Dagadu was most unhappy about this restriction, he used to go down whenever Sayali went for work and used to sit on ground floor bench for hours.His eyes were weak now, he could not hear also and worst his brain functions also had started deteriorating.He could not remember name of the building he was residing, nor on which floor he was.He went into different houses every time and soon became well-known in entire building. Coming weekend was a “Dahi-Handi ” day and he insisted on going to watch it, not ready to listen to any advice; any kind of warning !Two lanes aways some political party had arranged for the very high “Dahi-Handi” and a prize money was two lacs! Everyone in that locality were very keen to watch and there were bets which group of Govinda would win this. Sayali’s brother was unemployed so his maternal uncle had asked him to stay with him at his native village, so he was away.On the day of “Dahi-Handi”, as usual Sayali went to work after lunch, warning her mother not to allow his father to go out alone. Dagadu started quarrelling with his wife , poor Savitri could hardly convince him otherwise, and this time Dagadu was at his stubborn best, he left immediately after Sayali left, in hope that he would get the best place to watch.

Dahi-Handi festival in Mumbai
Dahi-Handi festival in Mumbai

The whole area was too crowded, as more and more groups of Govinda started pouring in, the excitement kept on increasing. The crowd was cheering them loud and all eyes were on “The Handi”.Finally “Navyuvak Mitra Mandal” was well-trained in the art and had many young brave boys with them.They broke “The Handi”, the crowd was mad with joy, loud music was continuously being played and small children were dancing on filmi songs,there was hardly any place left to stand or walk.As the function got over ,crowd started dispersing fast.It was like ocean of people pulling everybody in their waves. Dagadu soon lost his sense of direction and disappeared among rushing and running people.
Sayali came back from work, not seeing her father around immediately realised that her father had remained irresponsible as always.Savitri and Sayali finished their dinner silently, hoping Dagadu would be coming back anytime. As night passed , Sayali asked her mother whether her father carried any money with him. Savitri said that he was not even dressed properly.Now Sayali got really worried , what she could do at such an hour? decided to wait till morning,still hoping that her father must have slept outside any closed shop.In the morning she started panicking, her mother did not sleep at all and crying, she told her friends to help find her father, immediately they all were searching the area around the place where “Dahi Handi” took place last evening. Fearing the worst they looked for Dagadu around adjacent suburbs. whole day passed in searching, Sayali could not go to work, she called back her brother from village.Next day they both went to police station and lodged complain about their missing father. Police inspector on hearing the description of their father advised them to look for him in all nearby municipal hospitals. Whole day they went from one to the other hospital hoping to find Dagadu injured lying on one of the emergency beds,but he was as if vanished in thin air!Everyone who had ever seen him were wondering how on earth that weak , old fellow managed to walk in the first place and that to getting lost in the crowd requires some physical effort on his part, which was least expected of him.Second day was also over and now Savitri started imagining the worst, will she ever get to see him alive again, all her life he never had been her support, his existence was only name sake still she wished to see him alive !! She cursed the builder because of him they had to leave their house, this high-rise was so alienating for she was feeling choked on the thirteenth floor. This redevelopment of slums had proved disastrous for her.

OldMan

 

On the third day, one of Sayali’s brother’s friend informed them that someone spotted their father or may be somebody like him , in next suburb. On hearing that Sayali and her brother immediately went to the indicated area. In a narrow lane, with small houses on both the sides, they saw him, dragging his weak body, wearing a  shirt and a dhoti ! When he left home he was wearing a vest and a towel below!! They couldn’t  believe their eyes, catching his hand from behind,Sayali called him; “Baba,let’s go home.”
On reaching home, he kept on muttering ” where have you brought me ?” “Our house is not here.I have been searching for it, for a long time.” Savitri was crying and told him that their home was in this building, and nowhere else. Dagdu was given cloths and food by people who saw him roaming on the streets, thinking that this old man was deserted by his children, what a hard time! How could anyone leave their ageing parents begging on roads?!!
Their friends and neighbours were also relieved to see him alive, still wondering how he survived for three days on a street? How could he kept on walking for these many days to land up in a such a distant lane?
That still remains a mystery !!
– Nehal

Senior Citizen@home.in અરે એટલે ઘરડાં વાળે…(12)

સલોની અને બાકીના બધાં હજુ તો પમ્મીઆંટીની વાત પર કાંઈ વિચાર કરે એટલામાં ગાલાઆંટી ધીમેથી બોલ્યા ભગવાન તમારા દિકરાને સુખી કરે અને સો વરસનો કરે, તમને પોતાની સાથે રાખે એના જેવું સુખ નથી.ગાલાઆંટીએ ધીરે ધીરે કહેવા માંડ્યું , સલોનીબેટા તને તો ખબર જ છે તારા અંકલ ગયા વર્ષે ગુજરી ગયા તે પહેલાં એક મહીનો હૉસ્પિટલમાં હતા. એમના મગજની ગાંઠનું ઈમર્જન્સીમાં ઑપરેશન કરવું પડશે કહીને જાત જાતના કાગળો પર તારા અંકલની સહી લઈ લીધી હતી. ઑપરેશન પછી અંકલને આઈસીયુમાં મોકલી દીધા .અઠવાડિયા પછી માંડ બે દિવસ ભાનમાં આવ્યા અને પાછી તબિયત બગડતાં કૉમામાં જતા રહ્યા, અને એ જ અવસ્થામાં મને છોડીને ગયા.છ મહીના સુધી તો કાંઈ જ ખ્યાલ ન આવ્યો.દિકરાએ બધી ક્રિયા-વિધી, વ્યવહાર પૂરા કર્યા.ગયા અઠવાડિયે મારા પૌત્રએ મને કહ્યું દાદી અમે બધાં આવતા મહીને નવા ઘરમાં જઈશું, જ્યાં મારો અને મારા ભાઈનો જુદો રુમ છે પણ દાદી તું કેમ અમારી સાથે નથી આવવાની  ? મમ્મી-પપ્પા કહે છે કે તને દાદા વિના ગમતું નથી ,દેશમાં(ગામમાં) જઈને રહેવાની છે. હું તો આઘાતથી જડ થઈ ગઈ. બાળકોના સૂઈ ગયા પછી દિકરાને પાસે બોલાવીને પ્રેમથી પૂછ્યું કે બાળકો  તો નાદાન છે; બોલવામાં-સાંભળવામાં ભૂલ થઈ હશે, તું મને કહે સાચી વાત શું છે? પછી જે સાંભળ્યું એમાં મને મારા જીવતર પર તિરસ્કાર આવ્યો. આ મારો જ દિકરો!?  અમારી સાથે ચાલાકી કરી ગયો ! ઘર તો અંકલને નામે હતું. એમને કાંઈ થાય તો મારા નામે .પણ હું રહી અંગૂઠાછાપ, ઑપરેશનની મંજૂરી ને નામે એણે ઘર પોતાના નામે કરાવી લીધું, મને કહે તને હવે આ ઉંમરે આ પળોજણ કરવી ના પડે એટલે મેં બધી ઉપાધી મારા માથે લઈ લીધી, તું તારે દેશમાં જઈને ભગવાનનું નામ લે! સલોની, તેં જ્યારે ઑફિસમાં જ મને થેપલાં-ખાખરા કરાવીને વેચવા કહ્યું હતું અને મારો જુદો નવો બૅન્ક ઍકાઉન્ટ કરવા કહેલું ત્યારે મને નહોતું ગમ્યું પણ આજે એ જ નાનકડી મૂડી રહી ગઈ અને ગામમાં હું કોના ભરોસા રહીશ ?! જેનો સગો દિકરો પોતાનો ના થયો એ કયા પારકાના ભરોસે જીવી શકે! મને તો ” Once More” ના જનરલ વિભાગમાં દાખલ કરાવી દે. મારા જેવા બીજા દુઃખી ઘરડાંઓ સાથે વાતો કરીશ તો મારું પોતાનું દુઃખ હળવું થઈ જશે, બોલતાં બોલતાં એમની આંખો ભીની થઈ ગઈ.હાજર રહેલા સૌ આ વાત સાંભળીને આઘાત પામી ગયા.ગાલાઆંટીનો દિકરો રેડીમેડ ગારમેન્ટસની દુકાન સંભાળતો હતો,જેને નાનકડા પતરાંના ખોખામાંથી સારા વિસ્તારના બજાર વચ્ચે પાકી દુકાન કરવાનું કામ તો ગાલાઅંકલે જ કર્યું હતું, દિકરીને મલાવી પરણાવી હતી, એટલે દૂરથી બહુ આવી ન શકે અને એક જ દિકરો, જે બાપની આંગળી પકડીને ધંધાના પાઠ શીખ્યો એણે એ જ  આંગળી વાઢી લીધી.સલોનીએ અને બીજાં બધાએ એમને આશ્વાસન આપ્યું.વાતાવરણ હળવું કરવા સોમૂ કહે , અમે બધાં તમને ” Once More” માં મૂકવા આવશું, તમે પણ તમારા દિકરાને કહી દો કે હું પણ નવા ઘરે રહેવા જાઉં છું, અને હું તો ત્યાં પણ તમારા હાથનાં બનાવેલાં થેપલાં લેવા આવીશ. તમારે ત્યાં બનાવવા માટે વ્યવસ્થા કરવી પડશે, in fact; મારી હોસ્ટેલના બધા છોકરાઓ તમને મળવા આવશે,they all are addicted to your thepla!! ગાલાઆંટીને આટલા દુઃખમાં પણ હસવું આવી ગયું, આ છોકરો તેમનું મન હળવું કરવા માટે ઘરડાંઘરમાં જવાની વાત જાણે ઉત્સવની ઉજવણી હોય તેમ કરતો હતો.એ એમની પાસેથી હંમેશાં મોટભાગનાં થેપલાં લઈ જતો, બીજીવાર વધારે બનાવવા ઍડવાન્સ પણ આપતો અને એમના પૈસા બૅંકમાં જમા કરવાનું કામ પણ કરી આપતો.સોમૂના મમ્મી-પપ્પા જ્યારે પણ ચેન્નાઈથી અહીં મળવા આવતા ત્યારે ગાલાઆંટીને મજાકમાં કહેતા અમારા તમિળ છોકરાને ગુજરાતી બનાવી દીધો છે એને હવે ઈડલી-ડોસા નથી ભાવતા અને થેપલાં જ ખાય છે ને ખવડાવે છે. સલોનીના ગ્રુપ શરૂ કરતાં પહેલાં પણ ગાલાઆંટી ઘણા વખત સુધી ટીફિન પહોંચાડવાનું કામ કરતાં હતાં અને એ રીતે જ સોમૂના પરિવાર સાથે ઓળખાણ થઈ હતી .જ્યારે સોમૂના મમ્મી-પપ્પાની ચેન્નાઈ બદલી થઈ ત્યારે ગાલાઆંટીને સોમૂમાટે ટીફિન મોકલવા વિનંતી કરીને ગયા હતા, પણ વધતી ઉંમર અને ગાલાઅંકલનો બિઝનેસ ઠીક-ઠીક ચાલતો હોઈ , ગાલાઅંકલે જ ટીફિનનું કામ બંધ કરાવ્યું હતું , તોય સોમૂ માટે એમણે અપવાદ રાખ્યો હતો. જ્યારે અંકલની બિમારીને લીધે એ પણ શક્ય ન રહ્યું તો એમના એક ઓળખીતા બહેન પાસે ટીફિન ચાલુ કરાવી આપ્યું હતું.અંકલની માંદગી વખતે અને  આઘાતજનક મૃત્યુ પછી સોમૂ આંટીને  સમય કાઢીને મળી જતો.

સોમૂની વાત પૂરી થઈ એટલે નાયરઅંકલ ઊભા થઈને કહે મારે આ વાત નીકળી જ છે તો એક ઘણા વખતથી મારા મનમાં ચાલતો વિચાર જણાવી દઉં, આપણા ગ્રુપના સભ્યો અને કોલોનીના વૃધ્ધો માટે એક લિગલ એઈડની સંસ્થા તરફથી નાનકડી વર્કશૉપ , મીટિંગ ગોઠવી છે. આપણા સારા નસીબે સનાના મમ્મી શગુફ્તા કૂરેશી જ વકીલ છે અને એ પોતે જ આ એનજીઓ સાથે સક્રિયપણે સંકળાયેલા છે.એમણે આ ઘણા વખતથી સૂચન કર્યું હતું પણ તેમને સમય મળતો ન હતો.એ કહે છે દરેક વૃધ્ધોએ સહી કરતાં પહેલાં પેપર વાંચીને કરવી અને વાંચીના શક્તા હોય તો આ એનજીઓના વકિલ મિત્રો તમને વાંચીને સમજાવશે, તમારી પાસે કોઈ બળજબરીથી કાંઈ લખાવી લેવા માંગતું હોય તો એઓના હેલ્પ લાઈન નંબર્સ પર મદદ માંગી શકાશે.જો બધાંને ફાવે તો આવતા અઠવાડિયે નક્કી કરી દઉં છું, ઉપરાંત કોઈને પોતાનું વિલ કરવા અંગે પણ કાંઈ પૂછવું હશે તો તેનું પણ માર્ગદર્શન મળી શકશે. બધાંએ એકી અવાજે જેમ બને એમ જલ્દી આ મીટિંગ ગોઠવવા જણાવી દીધું અને છૂટાં પડ્યા. માત્ર સલોની, સોમૂ, નાયરઅંકલ અને ગાલાઆંટી મોડે સુધી વાતો કરતાં રહ્યાં.

Senior Citizen@home.in અરે એટલે ઘરડાં વાળે…(11)

સલોનીએ શનિવારની સાંજે બધા ગ્રુપ મૅમ્બર્સની  મિટીંગ બોલાવી, એને થયું ” Once More”થી આવ્યા પછી આમ પણ બધા સાથે નિરાંતે મળાયું ન હતું અને આકાશની ઑફર અંગે પણ એને થયું બધાનો અભિપ્રાય તો જાણું.બધા ધીરે ધીરે સાંજના ચાલવાનો રાઉન્ડ પૂરો કરી ઑફિસમાં ભેગા થવા માંડ્યા, દેસાઈઅંકલે કિશનસીંઘને બધા માટે સરસ આદુવાળી ચા મૂકવાનું કહી દીધું, ઘણા ચાલીને થાકીને આવ્યા પછી, ચા બની રહી છે એમ સાંભળીને જ ફ્રેશ થઈ ગયા! બધા બેસી ગયા એટલે સલોનીએ શરુ કર્યું, તમને બધાંને કેવું લાગ્યું ?ખરેખર આવી જગ્યાએ રહેવા જવાની ઈચ્છા થાય કે કોઈ ઉપાય જ ન હોય ત્યારે જવું પડે ? જવું પડે તો ગમે ખરું ? મને તમારા બધાંનો પ્રમાણિક અભિપ્રાય જોઈએ. અહીંના ઘણા સભ્યોને કદાચ ક્યારેય જવું પડવાનું નથી કે જવાનો વિચાર પણ કરવો પડવાનો નથી પણ તમારી જ ઉંમરના બીજા વડિલોને માટે કેવું લાગ્યું ? શું એ લોકો આ વ્યવસ્થા ને દિલથી સ્વીકારી શકશે કે બને ત્યાં સુધી પાછળ ઠેલવા માંગશે ? સૌથી પહેલા દેસાઈઅંકલ ઉભા થઈને કહે, જો બેટા હું નથી ઈચ્છતો કે મારે જવાનો વારો આવે, મારો દિકરો ઘણીવાર મારી પુત્રવધૂના સ્વભાવ સામે લાચાર બની જાય છે તો ઘણીવાર હું પોતે તારી કાકીના ઘરમાં વર્તનથી અકળાઈ જાઉં છું પણ બાળકોને લીધે બધાં બધું ભૂલીને સાથે ગાડું ગબડાવ્યે રાખે છે પણ ભવિષ્યમાં મારે ભગવાનને ત્યાં જવાનું તેડું વહેલું આવે તો હું જરૂર એવી વ્યવસ્થા કરીને જાઉં કે તારી કાકી આવી કોઈ જગ્યાએ પોતાની રીતે રહે, એનો સ્વભાવ એના દુઃખનું અને બીજાના દુઃખનું કારણ બને એનાં કરતાં એ આવી જગ્યાએ ખુશ રહેશે, હું તો ઍડવાન્સ્ડ જનરલનું ફૉર્મ સુધ્ધાં લઈ આવ્યો છું.હું જાણું છું કે મારા ઘરની પરિસ્થતી બધાને વત્તે-ઓછે અંશે ખબર જ છે એટલે મને બધાંને નિખાલસતાથી કહેવાની શરમ પણ નથી, મારા જેવા પરિવાર માટે ઈચ્છું કે બધાં આનંદથી સાથે મળીને રહીના શક્તા હોય પોતાની રીતે જીવે પણ શાંતીથી જીવે.પમ્મીઆંટી એમને આગળ બોલતા અટકાવી કહેવા માંડ્યા, મને પૂછો શાંતી કેવી લાગે અને એકલાં રહેવું કેવું લાગે ?! રાજવીર જ્યારે અમારી સાથે રહીને અહી ભણતો હતો ; સલોની, તારા અંકલે એક દિવસ એની સાથે પ્રેમથી, સમજથી વાત કરી નથી, એણે એની જાતે જ બધી તૈયારી કરી, સ્કોલરશીપ માટે પણ એણે જ બધી મહેનત કરી.જ્યારે પણ બાપ-દિકરા ભેગા થતા એકબીજાની ટીકા કરવા સિવાય વાત જ નહોતા કરતા,તારા અંકલે આખી જીંદગી નાના-મોટા અનેક બિઝનેસ કર્યા, પાર્ટનરના દગાનો ભોગ બન્યા, ભણતર એવું હતું નહીં કે સારી નોકરી તરત મળી જાય, બચત નહીં જેવી અને દિકરાને આગળ ભણાવવાની , પોતાના ઘડપણની કોઈ તૈયારી કર્યા વિના બધું છોડીને ઘરમાં બેસી ગયા !! ક્યા દિકરાને આ ગમે ? પણ રાજવીરને ખૂબ ભણવું હતું, પોતાના માટે સન્માનભરી અને સ્થિર જીંદગી જોઈતી હતી અને એના એ સંઘર્ષના સમયમાં એની હિંમત વધારવાને બદલે તારા અંકલ એના મહત્ત્વાકાંક્ષી સ્વભાવની ટીકા કરતા, આવા સપના જોવાની મૂર્ખામી ન કરવા ચેતવતા. જેવો એને સ્ટુડન્ટવિઝા મળ્યો અને સ્કોલરશીપનો લેટર આવ્યો એ પહેલો એના પપ્પાને પગે લાગ્યો અને તારા અંકલ તો તે દિવસથી જુદા જ માણસ બની ગયા છે ફોન પર વારંવાર એના રહેવા-ખાવાની ચિંતા વ્યક્ત કર્યા કરે છે, એને બહુ મહેનત પડે કે પાર્ટટાઈમ નોકરી કરીને ઘરે પૈસા મોકલે તો ગળગળા થઈ જાય છે અને બેઉ બાપ-દિકરો રાહ જુએ છે કે જેવું એનું ભણવાનું પૂરું કરી સારી નોકરી મળે કે તરત અમને એની પાસે રહેવા બોલાવી લેશે. આખો દિવસ એકલાં જરાય ગમતું નથી, સારું થયું કેઆપણા ગ્રુપને લીધે ભરત-ગૂંથણના ક્લાસ મારા ઘરમાં ચાલુ થઈ ગયા, અમારો બુઢ્ઢા-બુઢ્ઢીનો વાતોમાં, હળવા-મળવામાં સમય પણ પસાર થાય છે અને નાના-મોટા વધારાના ખર્ચાઓ માટે હાથ પર થોડી છૂટ રહે છે.ઘણીવાર તો મારી સ્ટુડન્ટ્સ મને સાંજના પોતાને ત્યાં બનાવેલી વાનગીઓ ચખાડવાના બહાને ટીફિન આપી જાય છે તો અમે કાંઈ એ બહાને ખાઈ લઈએ છીએ નહીં તો એકલાં એકલાં ભૂખ પણ લાગતી નથી.સલોની બેટા તમારા બધાને લીધે એકલાં હોવાનું દુઃખ ઓછું થઈ જાય છે, ઉપરાંત બાળકો, તારા અને રિશી, સના અને સોમૂ જેવા જુવાનિયાને મળીને , નવી નવી વાતો સાંભળીને બહુ સારું લાગે છે. આને બદલે હું ઘરડાં-ઘરમાં મારા જેવા દુઃખી ઘરડાંઓની વચ્ચે રહેતી હોત તો ક્યારનીય દુઃખથી ગાંડી થઈ ગઈ હોત.તું એ ” Once More” વાળાને કહે કે આપણા ગ્રુપ જેવું કાંઈ કરે. નહીં તો બધાં ઘરડાં આખો દિવસ પોતાનાં જેવાં જ લોકો અને પોતાના જેવી જ વાતો, ફરિયાદો સાંભળી સાંભળીને બિમાર થઈ જશે.

Senior Citizen@home.in અરે એટલે ઘરડાં વાળે…(10)

સમીર સલોનીના વક્તવ્ય અને એની પ્રશંસાથી બહુ જ ખુશી અનુભવી રહ્યો હતો. જે પ્રવૃત્તિને એ માત્ર ટાઈમપાસ સમજતો હતો એનું આટલું અદ્ભુત પરિણામ આવશે, આટલા બધા લોકોની જીંદગીમાં સુખદ વળાંક લાવશે , એની એને કલ્પના પણ ન હતી. ઉપરાંત એ પ્રવૃત્તિની આટલી નોંધ લેવાશે, ખાસ તો એની કંપનીના જે ઍક્ઝિક્યુિટવને આનું મૅનેજમેન્ટ અને એક્સપાન્શન, વિસ્તરણ સોંપવામાં આવ્યું આવ્યું હતું, એણે સલોનીને ખાસ મળવાની ઈચ્છા વ્યક્ત કરી હતી એ વાતની એને નવાઈ લાગી હતી.

સલોની થોડો સંકોચ અનુભવી રહી હતી, એને મનમાં થતું હતું કે પોતે વધારે પડતું બોલી ગઈ હતી.સમીરના ઑફિસના મિત્રો શું વિચારશે! પણ જ્યારે સમીર સાથે આકાશની ઑફિસમાં પ્રવેશી ત્યારે એણે સામેથી ઊભા થઈને આવકાર આપ્યો, તેની સાથે મૈત્રીપૂર્ણ હેન્ડશેક કરીને, એની સામે પ્રશંસા ભરેલી નજરે સ્મિત કર્યું…સલોનીનો બધો સંકોચ દૂર થઈ ગયો !આકાશે કહ્યું મેં જ્યારે સમીરની વાતોમાં તમારી પ્રવૃત્તિઓનો આછો-પાતળો ઉલ્લેખ સાંભળ્યો હતો ત્યારથી તમને મળવાની ઈચ્છા હતી, મારા જેવું કોઈક વિચારનાર છે એનો આનંદ તો છે જ પણ તમારી પાસે નવા નવા અનેક સૂચન છે જે મને આ, માફ કરજો, પણ બિઝનેસ વધારવામાં મદદરૂપ થશે. મારી ઑફિસમાં જ્યારે આ પદ સંભાળ્યું ત્યારે બધા મારી સામે દયાની નજરે જોતાં હતાં જાણે મારું સ્થાન નીચું ગયું હોય, ઘણાએ તો કહ્યું પણ ખરું કે આવા કામોમાં લાઈફ બગાડવા કરતાં નવી નોકરી શોધી લે, તને તો મળતાં વાર નહીં લાગે. પણ આ મારું ગમતું કામ છે, અને તમને આમાં રસ અને ઉત્સાહથી કામ કરતાં જોઈ મને મારો નિર્ણય સાચો લાગે છે.હું ભારતના દરેક મોટાં શહેરોથી શરૂ કરી, નાનાં-મિડીયમ સાઈઝના શહેરોમાં ” Once More ” ની શાખાઓ શરૂ કરવા માંગું છું.હું એવું માનું છું કે આપણા જેવા યુવાનો જ્યારે તાજગીભર્યા અભિગમ સાથે આ રીતની સામાજિક જવાબદારીનાં કામોમાં જોડાશે ત્યારે જ એના સમયને અનુરુપ ઉકેલ મળશે.ઉપરાંત એ પણ દ્રઢતાથી માનું છું કે સૉશિયલ વર્કના નામે ચાલતી પ્રવૃત્તિઓ એને ચલાવનારની નાની-મોટી નિર્બળતાઓ, મર્યાદાઓની શિકાર બની ક્યાં તો બાળમરણ પામે છે અથવા તો કોઈ વેસ્ટેડ ઈન્ટ્રેસ્ટનો હાથો બની જાય છે. અત્યારની સમયની જરૂરિયાત છે આ કામોને પ્રોફેશનલ રીતે સમજીને કરવામાં આવે, કોર્પોરેટ ભાગીદારીમાં કરવામાં આવે અને સાથે સમાજની ભાગીદારી પણ સ્વીકારવામાં આવે.આ એક-બે માણસની સમજ કે જવાબદારીનો પ્રશ્ન નથી, આખા સમાજનું એમાં ઈન્વોલ્વમેન્ટ, પૈસાથી, સમયથી , પ્રયાસથી જરૂરી બની જાય છે. એટલે જ હું એને મોટા પાયે શરૂ કરવા માંગું છું, એનો પ્રચાર અને પ્રસાર કરવા માંગું છું. લોકો આ સમસ્યા છે એ સ્વીકારે, એના તર્કપૂર્ણ ઉકેલ શોધવા મજબૂર થાય અને પોતાનું ઈન્વોલ્વમેન્ટ મહત્વનું છે એ સમજતા થાય તો જ પરિસ્થિતીમાં બદલાવ આવી શકે.દાનની રકમ પર થતાં કામો ને અનેક અવરોધ આવે છે. એટલે જ મને તમારા ગ્રુપની સ્વાવલંબનની વિચાર-પધ્ધતિ ગમી, જે કોઈ, જે કોઈ પણ રીતે પોતાનો ફાળો આપી શકે આપવા દો એનાથી આ ગ્રુપ મારું છે, મારા કામનું આ ગ્રુપના ટકવામાં અને આગળ વધારવામાં મહત્ત્વ છે એવી ભાવના સર્જાઈ છે અને એટલે જ કદાચ વધુને વધુ લોકો આમાં સ્વેચ્છાએ જોડાઈ રહ્યા છે, બીજાને પણ જોડી રહ્યા છે.જો તમને વાંધોના હોય તો હું તમને મારા સહાયક, સલાહકારનું પદ આપવા માંગું છું જે મને ” Once More” ને હજુ બહેતર બનાવવામાં, લોકોની નજરે વિશ્વાસપાત્ર બનાવવામાં મદદરુપ થાય. તમે તમારા  Senior Citizen@home.in  ગ્રુપની પ્રવૃત્તિ ચાલુ રાખી શકશો.સલોની વિચારમાં પડી ગઈ, એને વિચારમગ્ન જોઈ આકાશે તરત કહ્યું, “હું તમારો જૉબ પ્રોફાઈલ જાણું છું , take your time, think about it. મને ઉતાવળ નથી ,તમારી રીતે વિચારીને જવાબ આપજો.ત્યાર પછી બીજાં જ વિષયો પર વાતો થતી રહી.આકાશની વાતો પરથી અને ” Once More ” માં એના આપેલા સૂચન વિશે જાણીને સલોનીને એના આ ક્ષેત્રમાં કામ કરવાના પ્રમાણિક ઈરાદાઓ વિશેની શંકા તો નહીં રહી, પણ પોતે એની સાથે જોડાય કે નહીં, જોડાય તો શા માટે અને ના જોડાય તો પણ કયા કારણે એ અંગે કાંઈ નિર્ણયાત્મક રીતે કહી શકી નહીં. છૂટાં પડતી વખતે સમીરે આકાશને વીક-ઍન્ડમાં પોતાના ઘરે ડિનર પર આવવાનું આગ્રહભર્યું આમંત્રણ આપ્યું અને ઉમેર્યું કે સલોનીને જે ઈચ્છા હોય એ નિર્ણય લે પણ મિત્રતાભાવે આકાશ સાથે જ્યારે જરુર પડે ત્યારે સલાહ-સૂચનની આપ-લે કરશે.

–નેહલ

Senior Citizen@home.in અરે એટલે ઘરડાં વાળે…(9)

સલોની એકધારું બોલી રહી હતી અને બધાં એને ધ્યાનથી સાંભળી રહ્યાં હતાં.એણે વાત આગળ વધારી, આ મકાનની જ સગવડનો ઉપયોગ કરીને જુદા જુદા રૂમને જુદા જુદા વિભાગોમાં વહેંચી દો, એક માળ આખો શિક્ષણને લગતી પ્રવૃત્તિઓ માટે ફાળવો, નિવૃત્ત શિક્ષણ ક્ષેત્રના અનુભવી વડિલોને એની સાથે સાંકળો, સાવ નાનાં બાળકોને ભણાવવાની જવાબદારી આપો; એમને ગમશે, બાળકોને પણ ગમશે. દરેક ગામ, નાનાં-મોટાં શહેરોમાં પ્રિ-પ્રાયમરી અને પ્રાયમરી ઍજ્યુકેશન ફરજિયાત બનાવી ,એ સૅન્ટરને ઍક્ટિવીટી સૅન્ટર સાથે જોડી દો, વડિલોને મદદનીશ આપો, પ્રવૃત્તિનું સંચાલન એમને સોંપી દો, સો ટકા લિટરસી રેટ કેમ ન હાંસિલ કરી શકાય!

Senior Citizen@home.inની ઑફિસ અમને નાની પડે છે. અમારા ગ્રુપના વડિલો અાર્ટ ઍન્ડ ક્રાફ્ટ, ઉર્દુ ભાષા અને ગઝલ, ઈંગ્લીશ ભાષા અને સાહિત્ય, સુગમ સંગીત, ક્રિકેટ કોચિંગ, એકાઉન્ટન્સી, કેક્સ ઍન્ડ કુકીઝ, ભરત-ગૂંથણ, યોગ-પ્રાણાયમ, હિંદી વ્યાકરણ અને સાહિત્ય, ગણિત, કી-બોર્ડ અને પિયાનો, ક્લાસિકલ મ્યુિઝક ગાયન અને વાદન, ગુજરાતી કવિતા અને વાર્તા લેખન,ક્રિકેટ કોચિંગ, ટેનિસ ઍન્ડ બૅડમિન્ટન કોચિંગ, રોટલી-થેપલાં-ખાખરા સપ્લાય, વગેરે ક્લાસિસ સાથે સંકળાયેલા છે. એના પરથી તમે અંદાજ લગાવી શકો કે વડિલોને તક મળે તો માત્ર ધાર્મિક પ્રવૃત્તિઓ જ નહીં ઘણું બધું કરવાનું ગમે છે.અમે બીજી ઑફિસ માટે કોશિષ કરી રહ્યાં છીએ, પણ આવી મોકળાશવાળી જગ્યા મળે તો બધાંનો ઉત્સાહ વધી જાય. અમને તમારા ઑડિટોરિયમ ગમી ગયાં, અમે અમારા ગ્રુપને લઈને આવા આઉટિંગ પ્લાન કરી રહ્યા છીએ, એ ઉપરાંત તમારા ચાલવા માટેના અને જૉગિંગના ટ્રેક્સ બહુ ગમ્યાં, વૃધ્ધોને સલામત રીતે હરીફરી શકે એવા રસ્તા બાગ-બગીચા બહુ જ ઓછા છે.અમારી કૉલોનીમાં બાળકો દોડાદોડ કરતાં હોય, સાયક્લિંગ કરતાં હોય, સ્કેિંટગ કરતાં હોય ત્યારે ઘણા વડિલો ડરીને ચાલવાનું બંધ કરી બેસી જાય છે.સલોની આગળ બોલવાનું અટકાવી કહે, માફ કરજો હું ઘણું બોલી ,પણ લગભગ એક વર્ષથી હું આ પ્રવૃત્તિમાં એટલી ડૂબી ગઈ છું કે મને જેવી તક મળે કે આ વિષય પર બોલવા માંડું છું. આપના ઉદ્દાત્ત પ્રયત્નોની ટીકા કરવાનો મારો ઈરાદો નથી, અને ઘણા નિરાધાર વૃધ્ધો અથવા તો વડિલો જેમનાં સંતાનોએ પોતાનાં મા-બાપથી મોં ફેરવી લીધું છે ,જેમને કોઈ જવાની ,સ્વમાનભેર જીવવાની જગ્યા નથી રહી એ લોકો માટે આ જગ્યા આશિર્વાદરૂપ બનશે.પણ બાકીના જે વૃધ્ધો કાંઈક કરવા માંગે છે અથવા કરવા શક્તિમાન છે એમને માટે જો આવાં સૅન્ટર આગળ આવે તો કદાચ એમની જીંદગીમાં ઉત્સાહ નો સંચાર થાય.કુટુંબમાં એમને પોતાનું ખોવાયેલું માન-સન્માન પાછું પ્રાપ્ત થાય.હું અહીંના સંચાલકશ્રીનો આભાર માનું છું કે અમને અહીં આવીને અમારી વાતો વહેંચવાની તક આપી.સલોનીને બીજા આમંત્રિત વૃધ્ધોએ પણ તાળીઓથી વધાવી લીધી.પછી મૅયરશ્રીના હાથે ” once more ” નું વિધીવત ઓપનિંગ કરવામાં આવ્યું.મૅયરે પોતાના વક્તવ્ય માં સલોનીની પ્રશંસા કરી, એના સૂચનો પર વિચાર કરવાનો અનુરોધ કર્યો.પછી આમંત્રિતોની સામે જોઈને કહે આપણા દેશમાં લોકો શરીર કરતાંય મનથી વહેલાં ઘરડાં થઈ જાય છે.અને ઘડપણનો સમય જાણે સજા કાપતાં હોય તેમ વિતાવે છે. “હવે આ ઉંમરે નવું જાણીને, શીખીને શું કરવું છે” એમ વિચારતાં ધીરે ધીરે દુનિયાથી, જીવન થી દૂર થતાં જાય છે.આપણે એ પણ જોયું છે સાવ શ્રમજીવી વર્ગનાં, કારીગર વર્ગના લોકો જેમને પેટ ભરવા માટે મોટી ઉંમર સુધી કામ કરતાં રહેવું પડે છે, એમને માટે નિવૃત્તિ શબ્દ કદાચ અસ્તિત્વમાં જ નથી, બીજી બાજુ મોટા મોટા ઉદ્યોગપતિઓ,મોટા નેતાઓને પોતાની મહેચ્છાઓ પૂરી કરવા માટે ઉંમરનો આંકડો આડે આવતો નથી, મારા કહેવાનો આશય એ જ છે ઉંમર એક શારિરીક કરતાં માનસિક ઘટના વધારે છે, આરોગ્યપ્રદ જીવનશૈલી, પ્રવૃત્તિમય જીવનચર્યા અને મિત્રોની સાથે હળતાં-મળતાં રહેવાથી ઘડપણ શ્રાપ નહીં વરદાન જેવું લાગશે,” once more ” ના સ્થાપકોને અને સંચાલકોને અભિનંદન આપું છું, આવી માનવતાભરી પ્રવૃત્તિ માટે યોગદાન આપવા.સમાજ જેમ જેમ પ્રગતિ કરતો જાય તેમ તેમ સમાજ-વ્યવસ્થામાં બદલાવ આવતો જાય, નવા નવા પ્રશ્નો ઊભા થતા જાય; આપણી જવાબદારી માનવતાની જાળવણી કરતાં રહેવાની છે,મેં ક્યાંક વાંચ્યું છે કે સમાજની પ્રગતિ, સિધ્ધીઓનો માપદંડ છે-સમાજમાં સ્ત્રીઓ,બાળકો અને વૃધ્ધોની સ્થિતી. જો આ ત્રણેમાંથી કોઈપણ અસુરક્ષિત, શોષિત હોય, તે સમાજ હજુ પણ પછાત અવસ્થામાં, અજ્ઞાનના અંધકારમાં જીવી રહ્યો છે. ” once more ” જેવી સંસ્થાઓ વૃધ્ધોને એ સુરક્ષા, સલામતી, હુંફનું વાતાવરણ આપવામાં સફળ થાય એ જ શુભેચ્છા.
મૅયરશ્રીના નાનકડાં પણ વિચારપ્રેરક ભાષણની ઘણી પ્રશંસા થઈ.આભારવિધી થયા બાદ સમારોહ સમાપ્ત થયો અને બધાં છૂટાં પડ્યાં. નાયરઅંકલ બધા ગ્રુપના સભ્યોને લઈ ગોઠવણ કર્યા મુજબ મીનિબસમાં રવાના થયા.સમીર સલોનીને લઈને ત્યાંના ચીફ એિક્ઝક્યુટીવને મળવા લઈ ગયો.
–નેહલ

Senior Citizen@home.in અરે એટલે ઘરડાં વાળે…(8)

બધાં જેવાં ઑડિટોરિયમમાં પહોંચ્યાં કે થોડી જ વારમાં કાર્યક્રમ શરૂ થયો.સલોનીના સૂચનથી મહેતાઅાંટીએ ” सर्वेत्र सुखिनः सन्तु….” તથા ” सहनाववतु सहनौ भुनक्तु….” જેવા શ્લોકથી શરૂ કરી ” ઉઠ જાગ મુસાફિર ભોર ભઈ અબ રૈન કહાં જો સોવત હૈ….. ” મધુર કંઠે ગાઈને બધાને મંત્રમુગ્ધ કરી દીધાં.એના પછી અન્સારીઅંકલ ઊભા થયા,એ ઉર્દુના નિવૃત્ત પ્રોફેસર હતા, ગઝલના શોખિન અને અચ્છા જાણકાર હતા, “કહું છું જવાનીને પાછી વળી જા….. ” ગાઈને બધાની ખૂબ દાદ મેળવી.પછી સૂરજબાના હાથે દેશમુખઆંટી,ચિત્રેઆંટી,ડિસોઝાઆંટી,કિશનસિંઘ,પમ્મીઆંટી,ફળવાળા રામલોચનચાચા,ખાનઅંકલ,નાયરઅંકલ વગેરેનું સર્ટિફીકેટ અને શાલ ઓઢાડી સન્માન કર્યું
એના પછી કાર્યક્રમના સંચાલકોએ સલોનીને Senior Citizen@home.in ની સફર વિશે કહેવાનો અનુરોધ કર્યો.સલોનીને એની યુએસએમાં વિદ્યાર્થીકાળમાં કરેલી સમરજૉબ યાદ આવી,એના ગ્રુપના બધાએ સાથે મળીને ડીમેન્શિયાના દર્દીઓને મદદ કરવા મેમરીએઈડ બનાવી હતી,એકલાં રહેતાં વૃધ્ધોને કેવી રીતે વધુને વધુ સ્વાવલંબી બનાવી શકાય,પોતાનાં ઘરના જ વાતાવરણમાં કેવી રીતે સુરક્ષિત રાખી શકાય એ માટેના, ઘરને ” ડિમેન્શિયા પ્રુફ ” બનાવી આપે એવા ઈલેકટ્રોનિક ઉપકરણો બનાવતી કંપની હતી.અને જ્યારે ફિલ્ડમાં એ ઉપકરણનું કામ જોવા ગયા,સલોની પહેલીવાર પોતાના કુટુંબ સિવાયના આટલાં બધાં વૃધ્ધોને એક જ દિવસમાં મળી હતી.એનું મિત્રોનું ગ્રુપ આ આખા પ્રોજેકટને ફન ગણીને મઝાક-મસ્તી કરતાં હતાં પણ સલોનીએ ઘરે આવીને નેટ પરથી ડિમેન્શિયા વિષયનું ઘણું વાંચી લીધું.
સલોનીએ માનનિય મૅયરશ્રી ,વડિલ મિત્રો ,….કહીને બોલવું શરૂ કર્યું, ” આપણે દરેક જણ માથામાં એક-બે સફેદ વાળ ડોકાય કે ઘડપણની ચિંતા અને આયોજનમાં વ્યસ્ત થઈ જઈએ છીએ.વિચારવા મંડી પડીએ છીએ ,પોતાનું ઘર કરી દઈએ,વધારે સંપન્ન હોય તો; જેટલા દિકરા હોય, એના ય નામે ફલેટ લઈ રાખીએ,દિકરીઓમાટે સોનું ભેગું કરવામાંડીએ ,ઘણા પરદેશમાંથી પોતાના દેશમાં,  ઘણા દેશમાં મોટા શહેરોમાંથી પોતાના વતનમાં પાછા જવાની તૈયારી કરવા માંડે,આજકાલ થોડી જાગરૂકતા આવી છે તો વાર્ષિક કે દ્વિ- વાર્ષિક પોતાનું હેલ્થ ચૅકઅપ કરાવા માંડીએ છીએ .આ બધું થઈ ગયું તો માની લઈએ છીએ કે ઘડપણમાં નિરાંત.ઘણા વિલ કરી દેશે જેથી ભવિષ્યમાં વારસો વચ્ચે સંપત્તિમાટે ઝઘડા ન થાય ,આ બધું કરવું કાંઈ ખોટું નથી પણ આપણે સંબંધોમાં લાગણીઓનું ઈનવેસ્ટમેન્ટ કરવાનું ભૂલી જઈએ છીએ,જે દિકરા માટે ફલેટ બુક કરીએ, તે વખતે એ જણાવવું,એની સમજમા ઉતારવું જરૂરી છે તારી જિંદગી શરૂ કરી આપવી મને ગમે છે એટલે કરું છું,તને તારું જીવન પોતાની રીતે જીવવાનો હક છે પણ મારી મુશ્કેલીઓમાં,માંદગીમાં મને તારી જરૂર પડશે જ,તું મારી પડખે હોય તે જ મને ગમશે.આપણે પતંગને ઉડવા આખું આકાશ આપી દઈએ છીએ પણ દોર હાથમાંથી છોડી નથી દેતાં,પતંગ ગમે તેટલો ઊંચે હોય,દૂર હોય તેની હાથમાં અનુભવાતી હલચલ,એનું હાથમાં અનુભવાતું વજન જેમ આપણને એની સાથે જોડેલા રાખે છે તેમ જ પતંગને પણ દોરનું ખેંચાણ સ્થિરતા આપે છે, દિશા આપે છે

જો એક પતંગમાટે આપણે આટલું ધ્યાન રાખીએ તો સંતાનોમાટે કેમ નહીં ? આપણી લાગણીઓને પણ કમ્યુનિકેશન ગૅપનો શિકાર બની જવા દઈએ છીએ, જેમ સંતાન નાનું હોય તો કેટલું સહજ છે કે માતા-પિતા પર સંપૂર્ણ આધારિત હોય, એમ મા-બાપ ઘરડાં, અશક્ત કે બિમાર હોય તો સંતાનો જ સાચવે એ કેમ સહજ ગણાતું નથી ??!! બીજી વાતો સાથે આપણે એ વાત કેમ ભાર દઈને શિખવાડવાનું ભૂલી જઈએ છીએ?!  કે પછી આપણે બધાં જ ક્યારેક વૃધ્ધ કે અશક્ત થઈશું એ વાસ્તવિક્તા સાથે આંખ મેળવવા તૈયાર નથી હોતા ! કે પછી આપણો અહમ વચ્ચે આવે છે ?સંતાનોને બીજા વ્યવહાર શીખવીએ તો આ કેમ નહીં ઘણા લોકોને બોલતાં સાંભળું છું ” ભણી-ગણીને પોત-પોતાને ઠેકાણે પડે એટલે બસ આપણે એમની કોઈ અપેક્ષા નથી ”  કેમ નથી ? આવું બોલનારને ઘડપણમાં જો ઘરડાંઘર જવાનો વારો આવે તો દોષ કોનો ગણવો !! અપેક્ષા હોય જ , રાખવાની અને એ પણ શીખવાડવું કે એ અપેક્ષા સહજતાથી ,એક પારદર્શક સમજણ અને સંવાદ થી કેવી રીતે પાર પાડવી,આ તો એક પક્ષની વાત થઈ પણ સંતાનો પોતાની જવાબદારી માંથી ભાગવા માંગતા હોય ત્યારે આવા ઑલ્ડ એજ હોમ એમને માટે મા-બાપથી છૂટકારો મેળવવા સગવડ કરી આપે છે. જે ભારતની સંયુક્ત કુટુંબ વ્યવસ્થા વર્ષોથી વખણાતી હતી એના પાયા હવે હચમચી ગયા છે પણ એનો અર્થ એવો નથી કે આપણે નવા ઉકેલની દિશામાં પ્રયત્ન જ ન કરીએ અને માનનિય સંચાલકશ્રી અને મેયરશ્રી મને માફ કરે, પણ ઑલ્ડએજ હોમ એનો ઉકેલ નથી, છેલ્લાં થોડાં વર્ષોમાં ઑલ્ડએજ હોમની સંખ્યા લગભગ બમણી થઈ છે પણ વેઈટીંગ લિસ્ટ વધતાં જ જાય છે અને આપણે બધાં જાણીએ છીએ જીવવા માટે અન્ન, પાણી કે મકાન ઉપરાંત માનવીય સહવાસ, લાગણીઓનું આદાન-પ્રદાન, પોતાની કોઈને જરૂર છે એ ભાવ બીજી કોઈ પણ ભૌતિક સગવડ કરતાં મહત્વનાં છે મારો વિનમ્ર અનુરોધ છે જે રીતે અમે ગ્રુપમાં બધાંને જુદી જુદી ગમતી પ્રવૃત્તિઓમાં સક્રિય રહેવાનો મોકો આપીએ છીએ તેવી આ ઑલ્ડએજ હોમને ઍક્ટિવીટી સૅન્ટરમાં ફેરવી દો. બેડરીડન વૃધ્ધો માટેના કૅર સૅન્ટર અને હૉસ્પિટલ સામે મને કોઈ વાંધો નથી પણ હરતાં-ફરતાં જીવંત વ્યકિતત્વોને નિરાશ, રસહીન,તરછોડાયેલાં માણસોમાં ફેરવતી આ વ્યવસ્થા સામે વાંધો છે.મારાં કેટલાંક સૂચન અમારા ગ્રુપ મૅમ્બર્સ દ્વારા પણ કરવામાં આવ્યા છે.જેમ બાળકો માટે ડેકેર હોય છે એ રીતે કામ કરતાં સંતાનોનાં એકલાં પડતાં વડિલો માટે અહીં સૅન્ટર શરૂ કરો, વાત કરીને સમજો કોને શું કરવું ગમે છે તે તે પ્રવૃત્તિમાં એમને વ્યસ્ત રહેવા દો, નાસ્તો, ભોજનની વ્યવસ્થા કરી શકાય, અર્થોપાર્જન કરી આપતી પ્રવૃત્તિ જે વૃધ્ધોને કરવી ગમે છે અને કરવા શક્તિમાન છે એમને માટે એવી ઓછા શારીરિક શ્રમની પ્રવૃત્તિ શરૂ કરો, અહીં હૅલ્પલાઈન, કૉલસેન્ટર શરૂ કરો વૃધ્ધો દ્વારા વૃધ્ધો માટે ચાલતું જે એકલાં લોકો સાથે વાતો કરે એમની સમસ્યાઓ સાંભળે અને એમને આ સૅન્ટર સાથે જોડે.જેને કુટુંબ છે એને સાંજે પોતાને ઘરે પાછા ફરવા દો, એક જાતના ઍચિવમેન્ટની ભાવના સાથે, પોતાના પરિચીત હુંફાળા વાતાવરણમાં પાછા જવા દો એ રીતનું રોજ સાંજે પાછા ફરવું એમને પોતાનું કોઈ ઘર છે પરિવાર છે અને એ પરિવારમાં મારી જરૂર છે જેવી લાગણીઓને દ્રઢ કરશે.ઉપરાંત આખો દિવસ સરખે સરખાની કંપનીમાં ક્યાં પસાર થઈ ગયો ખબર પણ નહીં પડે, ઘણા વિદ્વાન અને અનુભવી વૃધ્ધો નિવૃત્તિ પછી પણ એમના ડહાપણનો,જ્ઞાનનો લાભ કોઈ કંપની સાથે જોડાયેલા રહીને આપી શકે, માનદ વળતર પણ મેળવી શકે

સલોનીની વાતો હજુ બાકી છે, ફરી મળીએ?!

– નેહલ

Senior Citizen@home.in અરે એટલે ઘરડાં વાળે…(7)

સિનીયર સિટીઝન@ હોમ.ઇનના બધા મૅમ્મબર્સ આજે જાણે પીકનીક પર જવાના હોય એમ ઉત્સાહમાં હતા,સલોનીની ઈચ્છા પ્રશસ્તિપત્ર સૂરજબાના હાથે બીજાં ગ્રુપ મૅમ્મબર્સને અપાવવાની હતી, એ પોતાના કામને એક આંગળી ચિંધનારના કામ સાથે સરખાવતી,ખરો રસ્તો તો આ બધાંએ કાપ્યો હતો.ઓલ્ડએજ હોમનું નામ હતું “once more” .એના ઓપનિંગમાં સલોનીની સાથે ગ્રુપના ઘણા મૅમ્મબર્સ આવ્યા હતા.કાર્યક્રમના ભાગ રુપે આમંત્રિતો માટે એક ટૂરનું આયોજન કરવામાં આવ્યું હતું.એક હસમુખી,તરવરાટથી ભરેલી સૅલ્સગર્લ જેવી યુવતી બધાંને આ ઓલ્ડએજ હોમના ખાસ આકર્ષણોની એક નાની ઑડિઓવિઝ્યુલ કલીપ જોવા એક નાના ઑડિટોરિયમમાં લઈ ગઈ.સરસ પુશબૅક ચેર્સ સાથેનું વાતાનુકૂલિત ઑડિટોરિયમ જોઈ બધાં ખુશ થઈ ગયાં,પેલી યુવતી બધાંને કહે અહીં જુદા જુદા નાટક, સંગીતનાં કાર્યક્રમો ઓલ્ડએજ હોમના મૅમ્મબર્સ માટે યોજવામાં આવશે અને જેનાં જે કલાસનાં રુમ્સ હશે એ ક્લાસની સીટ્સ એમના માટે પહેલેથી રિઝર્વ્ડ હશે,જેમકે ડીલક્સ,સુપર ડીલક્સ,એકઝીક્યુટીવ,વગેરે 200-250ની ક્ષમતા વાળા આ ઑડિટોરિયમ ઉપરાંત એટલંુ જ મોટું એક થિયેટર પણ છે.જ્યાં સભ્યો પોતાની પસંદગીની ફિલ્મો શનિ-રવિ દરમ્યાન જોઈ શકશે,ઉપરાંત ત્યાં પણ પોતાના રુમના ક્લાસ મુજબ સીટ્સ રિઝર્વ્ડ રાખી શકાશે.બધાં ઑડિટોરિયમમાં ગોઠવાઈ ગયાં એટલે પ્રોજેક્ટરમાંથી સ્ક્રિન પર “Once More” ઓલ્ડએજ હોમનો દરવાજો દેખાયો,એક મોટા વર્તુળાકાર કેમ્પસમાં ફેલાયેલું હતું.જેમાં બહારની તરફ,એના પરિઘ પર પાકી સડક હતી જે દરેક વર્ગના રુમ્સના ત્રણ-ચાર માળના મકાનના દરવાજે પહોંચાડતી હતી,દરેક મકાનમાં લિફટ હતી.દરેક પગથિયાં પાસે મોટો રૅમ્પ બનાવેલો હતો જેથી વ્હીલચૅરની સરળતાથી અવર-જવર થઈ શકે.રુમ્સ બુક કરતી વખતે વ્હીલચૅરની જરુરિયાત મુજબ પસંદગી કરીને એ પણ બુક કરી શકાશે એમ જણાવવામાં આવ્યું.અંદરની તરફ વ્હીલચૅર સિવાય! દરેક પ્રકારના વાહનોને પ્રતિબંધ હતો.અનેક ઘટાદાર વૃક્ષોની બંને તરફ હારમાળા હોય એવા દરેક રસ્તા પર થોડા થોડા અંતરે બાંકડા અથવા હિંચકા મૂક્યા હતા.વચ્ચે એક મોટો બગીચો હતો જયાં ગ્રુપમાં બેસી શકાય અને હળવું સંગીત સાંભળી શકાય એવી ગોઠવણ હતી.બહુ જ સુંદર ફુલોથી સજાવેલ બગીચાને જોતાં જ હાશ થાય એવું રમણિય દ્રશ્ય હતું.મકાનો જનરલ ક્લાસથી શરુ કરી,અૅડવાન્સ્ડ જનરલ,ડિલકસ ,વગેરે એક પછી એક આવેલાં હતાં.કિચન અને જમવા માટેનું સ્થળ એક અલગ મકાનમાં હતું,સભ્યો પોતાની જરુર મુજબ ઈન્ટરકૉમથી રૂમમાં ભોજન મંગાવી શકશે હા એનો સર્વિસચાર્જ અલગથી આપવો પડશે.એની જ બાજુમાં એવા વૃધ્ધો માટેનું મકાન હતું જે મોટેભાગે પથારીવશ રહેતાં હોય એમના માટે કૅરટેકર દિવસ-રાત ખડેપગે હાજર હશે, જે નવડાવવા-ખવડાવવાથી માંડીને વ્હીલચૅરમાં સવાર-સાંજ ફરવા લઈ જશે ,છાપાં-પુસ્તકો વાંચી સંભળાવશે અને એમને એટલી ટ્રેનીંગ આપવામાં આવશે કે જો મૅમ્મબરની તબિયત બરાબર ન લાગે તો બાજુમાં જ આવેલી હૉસ્પિટલમાં ચોવિસ કલાક હાજર ડૉકટરને બોલાવશે અને જરૂર પડ્યે હૉસ્પિટલમાં દાખલ પણ કરી દેશે,હા હૉસ્પિટલનું બિલ અલગથી ભરવું પડશે,જેમને મેડિકલ ઈન્સ્યોરન્સ પૉલિસી હશે એમણે પહેલેથી જ જરૂરી દસ્તાવેજો જમા કરાવી દેવા પડશે.હોસ્પિટલનું મકાન પાંચ માળનું હતું,તેમાં એક માળ આખો ઈન્ટે ન્સિવ કૅર માટે હતો,લૅબોરેટરી ,દવાની દુકાન,બધી જ જાતની તપાસ કરવાની વ્યવસ્થા હતી, વધારે સિરીયસ દર્દીઓને નજીક આવેલી એક મોટી હૉસ્પિટલમાં લઈ જવા એક ઍમ્બ્યુલન્સ હંમેશા હાજર હશે.આ સિવાય આ સંકુલમાં એક નાનું જીમ ,મૅડિટેશન અને યોગ માટે હૉલ,એક લાયબ્રેરી,અહીં દરેક ભાષાનાં છાપાં ,મૅગેઝિન મંગાવી શકાશે.ડિલકસ અને એનાથી ઉપરના કલાસની રૂમ્સમાં તમને જેની આદત હોય એ છાપાં,મૅગેઝિનનું લિસ્ટ અહીં દાખલ થતી વખતે ભરવાના ફોર્મ માં લખી શકાશે ,તમને રોજ સવારે તમારા રૂમમાં એ છાપાં મળી જશે.એક નાનું સુપરમાર્કેટ પણ પ્લાન કરવામાં આવ્યું હતું જ્યાં રોજબરોજની જરૂરિયાતની વસ્તુઓ ઉપરાંત નાસ્તા,બિસ્કીટ્સ,ચોકલેટસ,કેક ,ફળો,આઈસક્રીમ મળશે,સામાન તમારા રૂમ સુધી પહોંચાડવાની જવાબદારી સ્ટોરની હતી,ઍડવાન્સ કૅટગરીનાં વૃધ્ધોની ખરીદેલી વસ્તુઓમાંથી એમના હેલ્થ રીપોર્ટ પ્રમાણે નુકશાન કરે એવી ચીજવસ્તુઓ કાઢી લેવામાં આવશે એ બાદ બિલ ચાર્જ કરવામાં આવશે.ઓલ્ડએજ હોમની પોતાની નાની બૅંકની બ્રાન્ચ હતી,જેમાં દરેક મૅમ્મબર માટે એક ફરિજયાત ઍકાઉન્ટ ખોલવામાં આવશે,અને દાખલ થતી વખતે અમુક રકમની ડિપોઝિટ ભરવી ફરજિયાત હશે,હા જનરલ કૅટેગરી માટે આ શરત નહતી.તમારા એકાઉન્ટમાં જમા રકમ મુજબ તમને ડૅબિટ કાર્ડ આપવામાં આવશે જે સંકુલની અંદર ખરીદી માટે વાપરી શકાશે,જેમકે તમારા મિત્રને ફલાવર્સ મોકલવા છે, કાર્ડ કે ગિફટ મોકલવી છે,તમારે નાની પાર્ટી આપવી છે તો કાફૅમાં એ મુજબ પ્લાન કરી આપી શકો.
પછી કૅટેગરી પ્રમાણે રૂમ બતાવ્યા,જનરલ નો રૂમ નાનો,સ્વચ્છ,સુઘડ એક પલંગ,એક ટેબલ અને ચૅર,એક કબાટ અને અટૅચ્ડ બાથરૂમ, હા દરેક માળ પર એક ફોન જયાંથી ઑપરેટરની મદદથી કોઈપણ લોકલ,બહારગામ કે ઈન્ટરનેશનલ કૉલ કરી શકાય,દરેક માળ પર એક ટીવી,છાપાં માટે કોમન હૉલ હતો,ગરમ પાણી દિવસમાં બે વાર મળી શકશે.ઍડવાન્સ્ડ જનરલમાં રૂમની અંદર ફોન અને ટીવી હતાં. ઍક્ઝિક્યુટિવ અને સુપર ડિલક્સ માટે ઍરકન્ડિશન્ડ રૂમ હતો,ટીવી, ફોન,ડિવીડી પ્લેયર ,પર્સનલ કમ્પ્યુટર જેવી સુવિધા હતી,પર્સનલ ડાયેટિશ્યનની સુવિધા હતી એના પ્લાન મુજબ તમે તમારું મૅનુ નક્કી કરી શકો.ઈન્ટરનેટ અનલિમીટેડ હતું બાકીના રૂમ્સમાં ઈન્ટરનેટ માટે કૉમન હૉલમાં કમ્પ્યુટર્સ હતાં.ઑડિઓવીડીઓ ક્લીપ પૂરી થઈ એટલે પેલી યુવતી હસતાં હસતાં કહે હજુ ઘણી સુવિધાઓ ઉમેરવામાં આવી છે,તમને થોડી જ વારમાં બ્રોશર મળી જશે જેમાં કૅટેગરી પ્રમાણે સુવિધાઓ અને એના ચાર્જીસ લખેલાં હશે.અમારી કંપની સૌ વૃધ્ધોને આવકારવા ઉત્સુક છે,અમને વિશ્વાસ છે કે એકવાર અમારું મૉડેલ સફળ થશે એટલે દેશમાં બીજે પણ આવાં અનેક હોમ્સ બાંધવાની ઈચ્છા છે.આગામી આકર્ષણોમાં કપલ્સમાટેના નાની પૅન્ટ્રી સાથેના કૉટેજીસ,બેડરિડન વૃધ્ધોનું સીસીટીવી દ્વારા એમના દિકરાઓમાટે લાઈવ ટ્રાન્સમિશન અને ચૅટની સગવડ,વીલ બનાવવા માટે વકીલની સગવડ,તિર્થયાત્રાઓ અને દેશવિદેશના પ્રવાસોનું આયોજન વગેરે
હવે આપ સૌ માટે અહીંના કાફૅટેરિયામાં ચા-કૉફી-નાસ્તાની ગોઠવણ કરવામાં આવી છે ત્યાર બાદ આપ સૌને જે કાંઈ જાતે ફરીને જોવું હોય અમારા સ્વયંસેવકો તૈયાર જ છે, તમારી સાથે આવવા.અડધા કલાક પછી ફરી અહીં જ ભેગાં થઈશું,ઉદ્ઘાટન સમારોહ માટે.
જેવાં બધાં કાફૅટેરિયામાં ચા-નાસ્તો કરવા બેઠા એટલે શર્માઅંકલ એમના મોટા દિકરા સામે જોઈને કહે આવું સરસ બનાવ્યું છે કે કોઈને પણ અહીં આવવાનું મન થાય,શર્માઆંટી કહે મને તો ટીવી અને ઍસી વિના ના ચાલે પણ સુપર ડિલકસના દિવાલ અને પડદા ,સૉફા વગેરેના કલર્સ મને ન ગમ્યાં,એ આપણી પસંદગીના આપે તો સારું લાગે.દેશમુખઆંટી અને ડિસોઝાઆંટીને પથારીવશ વૃધ્ધોના વિભાગના ચાર્જીસ જાણવા હતાં,એમને હતું જ્યારે આપણી આવી હાલત થશે તો કોણ આવશે ?! દેસાઈઅંકલ કહે મેં તપાસ કરી જનરલ વિભાગનું સંચાલન આ જે એનજીઓ છે એ લોકો કરવાના છે જેથી એની ફીઝ નહીંવત્ છે અને સાવ ગરીબ નિરાધાર વૃધ્ધો માટે મફત છે,ડિલકસ ્અને એની ઉપરનાં ક્લાસ માટે સમીરની કંપનીએ એક ફાઈવસ્ટાર હૉટલ મૅનેજમેન્ટ કંપનીને રોકી છે એટલે એનાં ચાર્જીસ બહુ જ વધારે છે,પણ અમુક હિસ્સો એ લોકો જનરલ વિભાગનાં સંચાલન માટે નિયમિત રીતે આપશે.
એ સાંભળી શર્માઅંકલ બોલ્યા જનરલ વિભાગ સગવડને નામે સાવ મિંડું છે ત્યાં આમેય નિરાધારો સિવાય કોણ આવશે,બધાંની ચર્ચા સાંભળી રહેલાં અને અત્યાર સુધી ચૂપ રહેલાં સૂરજબા બોલ્યાં,આ મારા પોતરા વસનજીએ મને ચાર ધામને બારે ય જ્યોતિર્લિંગના દર્શન કરાવ્યાં,ગાડીના સેકન્ડ કલાસમાં ફેરવી અને ધર્મશાળામાં રાખી પણ જરાવાર મને રેઢી મૂકી નથી,મારો હાથ છોડીને ક્યાંય આગળ ગયાે નથી,ક્યારેય ભૂખી રાખી નથી, મારે મા તરીકે એટલું તો સમજવું પડે કે એની સાથે મને રાખે છે તો એનાં સુખ-દુઃખ એ મારા સુખ-દુઃખ.જે દિવસે મને એવું થશે કે એણે મારું સુખ સાચવવાનું,એનું પોતાનું જે થવાનું હોય એ થાય એ દિવસે મારા ઘરમાં નરક આવશે.ભાઈ, આ ડિલકસ શું કે જનરલ શું?! તમારા દિકરાને તમે ભારે પડ્યા કે તમારા સ્વાર્થે તમને ભારરૂપ કર્યા,…..તો અહીં ઘરડાંઘર માં આવવું પડે એટલે એ ડિલકસમાં ય મને તો ઉંઘ ના આવે.
સલોનીને આ જ સાંભળવું હતું,એને પોતાની તૈયાર કરેલી સ્પીચ યાદ આવી,એના વિચારો ખોટા નથી કોઈ તો સમજશે.સૂરજબાની વાત કડવી હતી પણ સાવ સાચી હતી .પળવારમાં સગવડભર્યા વાતાવરણે રચેલો ભ્રમ ખસી ગયો ,એટલામાં એક સ્વયંસેવકે આવીને કહ્યું માનનિય મૅયર આવી ગયા છે કાર્યક્રમ થોડીવારમાં જ શરૂ થશે ઑડિટોરીયમમાં આવો.
આગળની વાત આવતીકાલે…
-નેહલ

Senior Citizen@home.in અરે એટલે ઘરડાં વાળે……(6)

રવિવારની સવાર સલોનીને માટે રોજ કરતા વધારે વ્યસ્ત હતી.એને બેનર્જીઆંટીને ત્યાં જવાનું હતું,પછી આજે સમીર સાથે સન્ડે બ્રન્ચનો પ્રોગ્રામ હતો.એને સમીરને કાંઈક સરપ્રાઈઝ આપવી હતી.આ તરફ સમીરે પણ સલોની ને કાંઈક સરપ્રાઈઝ આપવાનું વિચારી રાખ્યું હતું.બેનર્જીઆંટી એની રાહ જ જોતાં હતાં,રાજવીર સાથે થોડી વાત કર્યા પછી ઓજસ સ્ક્રીન પર આવ્યો,બેનર્જીઆંટી જેવો જ નાકનકશો અને લાગણી ભરેલો અવાજ.થોડીવાર પછી સલોનીને થયું કે મા-દિકરાને હવે એકબીજા સાથે પોતાના ભૂત-ભવિષ્ય-વર્તમાનની ક્ષણો વહેંચવા એકલાં મૂકી દેવાં જોઈએ, ફરી મળીશું કહીને એ ત્યાંથી નીકળી ગઈ.
શહેરની જાણીતી ફઈવસ્ટારમાં બંને ઘણા વખતથી આવવાનું વિચારતા હતા પણ સમીરની વ્યસ્તતામાં એ પાછળ ઠેલાયા કરતું હતું.જ્યારે શેમ્પેઈનની બૉટલ આવી ત્યારે સલોનીએ સમીરને “હૅપ્પી ઍનિવર્સરી” વીશ કર્યું,સમીરે પોતાના પૉકેટમાંથી સૉલીટેર પેન્ડન્ટ કાઢીને એને સામે વીશ કર્યું,પછી બંને હસી પડ્યાં,બંનેને એકબીજાને સરપ્રાઈઝ આપવી હતી,કે માત્ર પોતે જ યાદ રાખ્યું છે.લગ્નના પાંચ વર્ષ પૂરા કર્યા હતા,અહીં ભારતમાં આવ્યાને પહેલું જ વર્ષ પૂરું થવાની તૈયારી હતી.સમીરે એની સામે થોડા ગર્વભર્યા સ્નેહથી જોઈને કહ્યું,તું અહીંના વાતાવરણ અને કોલોનીના લોકો સાથે મારા ધારવા કરતાં વધારે ઝડપથી ઓતપ્રોત થઈ ગઈ,મને તારા વ્યક્તિત્વના નવાં જ પરિમાણનો પરિચય થયો,તું તારી યુએસની જૉબ, તારી લાઈફ મિસ નથી કરતી ?! અને સાવ અણધારી પ્રવૃત્તિઓમાં તારી જાતને ડૂબાડી દીધી છે.I think you are missing our parents,I have a good news for you,guess what!તારાં મમ્મી-પપ્પા આપણી સાથે મહીનો રહેવા આવી રહ્યાં છે .છેલ્લા અઠવાડિએ મારા પપ્પા એમને જોડાશે પછી ત્રણે જણાં બીજા એક મહીના સુધી હિમાલયનાં વિવિધ સ્થળોની મુલાકાત લેશે.આપણે એમની સાથે થોડા દિવસ જઈ શકીએ,જો તને મન હોય તો.સલોની કહે કદાચ તું સાચું કહે છે મારી અત્યાર સુધીની જિંદગી તમારા બધાને કારણે સુખ-સગવડ અને એક જાતનાં પ્રોટેક્શનમાં વિતી છે એટલે અહીં પહેલીવાર જ મને મારી જાતે કાંઈ વિચારીને અનોખું અને મને ગમતું કરવાની તક મળી.
સમીર,તને તો ખબર જ છે મારા બંને મામા, બંને કાકા- ફોઈ અને દાદા-દાદી યુએસમાં ધીરે ધીરે આવીને ગોઠવાઈ ગયાં, એક નહોતાં આવી શક્યાં મારા નાના-નાની બંને મામાઓથી મમ્મી ઉંમરમાં ઘણી નાની,એથી જ નાના મોટીઉંમરે ત્યાં આવવાનું સ્વીકારી ના શક્યાં અને એમના કારણે નાની પણ ક્યારેય અમેરિકા આવ્યાં નહીં.અને એટલે જ મને મારા ચાર-પાંચ વૅકેશન એમને મળવા,અહીં આવવા ,એમની સાથે ભારતમાં ગાળવા મળ્યા.હા, મમ્મીએ મને નાનપણથી સમજાવ્યું હતું કે ભારતમાં પોતાને ગમતું ભણવું,પોતાને ગમતી નૉકરી મળવી બહું અઘરું છે,બહુ જ ભ્રષ્ટાચાર છે અને જે જીવનશૈલીમાં તમને અમે ઉછેર્યા છે એ ભારતમાં આવતાં સો વર્ષ લાગી જશે.પણ મને અહીં આવીને એ બધું અતિશયોકતીભર્યું લાગતું.નાનાનું મોટું ઘર હતું પાછળ મોટી આંબાવાડી,અનેક જાતનાં ઝાડ,અમે આખો દિવસ દોડાદોડ કરતાં,આસપાસનાં બધાં બાળકો અમારે ત્યાં રમવા આવતાં,નાની બધાંને નાસ્તો, ફળ બધું એકસરખું આપતી,કોઈ ભેદભાવ મેં એના વર્તનમાં ક્યારેય જોયો નથી.એ મારી મમ્મીની નાનપણની ઘણી વાતો કરતી,જે સાંભળવું મને બહુ ગમતું.નાનાનું વાંચન વિશાળ,ઘરમાં એક નાની લાયબ્રેરી હતી,અમને ઘણી વાર્તાઓ કહેતાં. જે મા-બાપ આપણા પગલે પગલે હાથ પકડી ચાલ્યાં હોય,એમની અને આપણી મહત્વાકાંક્ષાઓની વચ્ચે પસંદગી કરવાની આવે ત્યારે મા-બાપના પલડાં માંથી આપણું બાળપણ અને બાળપણનાં સ્મરણો કેમ વજનવિહીન થઈ ઊડી જતાં હશે?! એક દિકરી માટે મા-બાપની સેવા કરતી વખતે વારે વારે શા માટે એપોલોજેટિક બની જવું પડતું હશે?? બાળપણમાં જે સંબંધ વિના જીવવું શક્ય ન લાગતું હોય એ જ સંબંધ બોજારુપ કેમ બની જતાં હશે?? હું મારી નાનીને હંમેશા ” મારી સાથે રહેવા ચાલો, અહીં એકલાં કેમ રહો છો ” અેમ કહ્યા કરતી એ હસીને વ્હાલથી કહેતી તારી મમ્મીની પાંખો બહુ મોટી થઈ ગઈ અને મારું આંગણું વધતું અટકી ગયું! હું તારી સાથે તારે ઘરે આવું પણ કાલે તને પાંખો આવશે તો તને ય આ બધું નાનું,ધૂળિયું,બોરીંગ લાગશે શું મા-બાપ બાળકોને પાંખો આપે ત્યારે સ્પીડ કંટ્રોલ શીખવાડવાનું ભૂલી જતાં હશે!!પોતાનાં જ આંગણામાં લૅન્ડિન્ગ કરવાનું વિસરી જવાતું હશે!! તને યાદ છે આપણી સાથે યુએસથી ભારતની ફલાઈટમાં પેલાં ઘરડાં બા એકલાં જ આવ્યાં હતાં અને એમની પાસેનો પાસપોર્ટ જૂનો હતો,એક્સપાઈરી ડેટ વિતી ગયેલો કદાચ એમના બાળકો સાથેના સંબંધોની પણ એક્સપાઈરી ડેટ આવી ગઈ હતી એ જોવાનું બા ચૂકી ગયાં હતાં કે પછી એમને ઉતાવળમાં ડિપોર્ટ કરનારાં બાળકો એમની સાથે સાચો પાસપોર્ટ મૂકવાનું ભૂલી ગયાં હશે
સમીર સલોનીને એકધારું બોલતી જોઈ રહ્યો એને ખ્યાલ હતો કે નાનપણમાં જયારે ઈન્ડિયાથી સલોની એના નાના-નાની પાસે રહીને પાછી આવતી થોડા દિવસ ઉદાસ રહેતી,એનાં નાની ગુજરી ગયાં ત્યારે એનાં મમ્મી-પપ્પા સલોનીને સમીરનાં મમ્મી-પપ્પા પાસે જ મૂકીને ઈન્ડિયા ગયાં હતાં અને સલોનીએ એક દિવસ કાંઈ જ મોંમા મૂક્યું ન હતું.સમીર એને જૂની વાતોમાંથી બહાર કાઢી ચિઅર-અપ કરવાના ઈરાદે બોલ્યો તને એક ખુશી થાય એવી વાત કહું,અમારી કંપની અને એક એનજીઓ જે સિનીયર સિટીઝન માટે કામ કરે છે ભેગાં મળીને એક અત્યાધુનિક ઑલ્ડએજ હોમ બનાવ્યું છે એનું ઓપનિંગ મૅયર કરવાના છે એમાં તમારા ગ્રુપ વિશે તારે બોલવાનું છે એ લોકો તને પ્રશસ્તિપત્ર પણ આપવા માંગે છે.સલોનીના મોં પર ખુશીને બદલે ઉદાસી છવાઈ ગઈ,બોલી ” સિનીયર સિટીઝન@ હોમ .ઇન” આ ગ્રુપનો હેતુ જ એ છે કે સિનીયર સિટીઝન ઘરમાં જ રહે,ઘરડાંઘર આનો ઈલાજ નથી,
કેમ ? સલોની પાસેથી સાંભળીશું,ફરી મળીશું?!
-નેહલ