અહીંથી જવાય – કિસન સોસા

એવા વળાંક પર હવે ઊભો છે કાફલો
અહીંથી જવાય રણ તરફ, અહીંથી નદી તરફ.

અહીંથી હું શ્વેત શ્વેત કૈં સ્વપ્ને લચી શકું
અહીંથી હું અંધકારની ખીણે ખરી શકું
અહીંથી હું ભવ તરી શકું – અહીંથી ડૂબી શકું
અહીંથી જવાય ક્ષણ તરફ, અહીંથી સદી તરફ
અહીંથી જવાય રણ તરફ, અહીંથી નદી તરફ

અહીંથી ઉમંગ ઊડતા અવસરમાં જઈ વસું
કે કાળમીંઢ વેદનાના દરમાં જઈ વસું
અહીંથી હું કબ્રમાં કે પછી ઘરમાં જઈ વસું
અહીંથી જવાય હમણાં તરફ, અહીંથી કદી તરફ
અહીંથી જવાય રણ તરફ, અહીંથી નદી તરફ
કિસન સોસા ( 4 એપ્રિલ, 1939 born )
અમર ગઝલો
સંપાદક
ડૉ. એસ. એસ. રાહી
રાજેશ વ્યાસ મિસ્કીન

kisan

ગઝલ – લક્ષ્મી ડોબરિયા

લક્ષ્મી ડોબરિયા, ગઝલસર્જકો માં એક માનભેર લેવાતું નામ. મારે અહીં એમનો પરિચય આપવાનો ન હોય. એમની વર્ચ્યુઅલ મૈત્રીનું મારે મન અદકેરું મહત્ત્વ છે. એમની રચનાઓ માં સ્વયંસિધ્ધાની ખુમારી સાથે એક દ્રષ્ટાની દ્રઢતા છે. જીવન ની ગહન સમજણ અને ડહાપણ ના મજબૂત પાયા પર રચાયેલી ગઝલોની ભાષા સૌમ્ય છે. ગંગાસતીની જેમ વીજને ઝબકારે પરોવાયેલા મોતી છે, સૂઝ અને સમજણ ના ટાંકણે કંડારેલું જીવનશિલ્પ છે.

મારા મનગમતા અશઆરમાંથી થોડા અહીં મૂક્યા છે, ફરી ફરીને વાંચવી ગમે એવી અનેક રચનાઓ છે, જે ક્યારેક સંતવાણી લાગે તો ક્યારેક સહ્રદયી મિત્રની ગોષ્ઠિ લાગે. એમના શબ્દો પર વિચારી જોશો તો જીવનની ગૂંચોને સરળતાથી ઉકેલી નાંખતા મંત્ર અને મર્મ મળી આવશે.

પોતીકો છે અવાજ ને પોતીકું મૌન છે,
અજવાળું લૈ ઉછીનું ગુજારો નથી કર્યો.

હોવાનો અર્થ એમ જોયો મેં
ઓસ પણ આફતાબ હોઈ શકે.

આ સમયની શારડીથી,
કેટલી ક્ષણ વાંસળી થઈ.

આંસુ જો કોઈના તને ના ભીંજવી શકે,
તર્પણને માટે ઘાટનો કૈં અર્થ સરસે નહિ.
……….
આ ગઝલ એમના સંગ્રહ “તાસીર જુદી છે” માંથી લીધેલ છે.

વરસાદમાં કદાચ ન ભીંજાય શક્ય છે,
આષાઢ એની આંખમાં દેખાય શક્ય છે.

જાગી જવા ક્યાં સૂર્યનું ઊગવું જરૂરી છે?
પ્રશ્રો વડે ઉજાસ થઈ જાય, શક્ય છે.

તું તારું કદ વધારવા દોડ્યા કરે છે પણ,
અંતે તો ભીતરે તું સમેટાય, શક્ય છે.

ઓળખ મને જો મારી, મળી જાય તો પછી,
એના સુધી એ રીતથી પ્હોંચાય શક્ય છે.

ખાલીપણાંનું મૂલ્ય સવાયું કરી જવા,
ખાલીપો આ ગઝલમાં વલોવાય, શક્ય છે.
લક્ષ્મી ડોબરિયા
તાસીર જુદી છે (2015)

12670885_875540692557426_8553832505517998860_n

ग़ज़ल – दाग़ देहलवी

आशिक़ी से मिलेगा ऐ ज़ाहिद
बंदगी से ख़ुदा नहीं मिलता

दाग़ देहलवी

879big

काबे की है हवस कभी कू-ए-बुताँ की है
मुझ को ख़बर नहीं मिरी मिट्टी कहाँ की है

सुन के मिरा फ़साना उन्हें लुत्फ़ आ गया
सुनता हूँ अब कि रोज़ तलब क़िस्सा-ख़्वाँ की है

पैग़ाम-बर की बात पर आपस में रंज क्या
मेरी ज़बान की है न तुम्हारी ज़बाँ की है

कुछ ताज़गी हो लज़्ज़त-ए-आज़ार के लिए
हर दम मुझे तलाश नए आसमाँ की है

जाँ-बर भी हो गए हैं बहुत मुझ से नीम-जाँ
क्या ग़म है ऐ तबीब जो पूरी वहाँ की है

हसरत बरस रही है हमारे मज़ार पर
कहते हैं सब ये क़ब्र किसी नौजवाँ की है

वक़्त-ए-ख़िराम-ए-नाज़ दिखा दो जुदा जुदा
ये चाल हश्र की ये रविश आसमाँ की है

फ़ुर्सत कहाँ कि हम से किसी वक़्त तू मिले
दिन ग़ैर का है रात तिरे पासबाँ की है

क़ासिद की गुफ़्तुगू से तसल्ली हो किस तरह
छुपती नहीं वो बात जो तेरी ज़बाँ की है

जौर-ए-रक़ीब ओ ज़ुल्म-ए-फ़लक का नहीं ख़याल
तशवीश एक ख़ातिर-ए-ना-मेहरबाँ की है

सुन कर मिरा फ़साना-ए-ग़म उस ने ये कहा
हो जाए झूट सच यही ख़ूबी बयाँ की है

दामन संभाल बाँध कमर आस्तीं चढ़ा
ख़ंजर निकाल दिल में अगर इम्तिहाँ की है

हर हर नफ़स में दिल से निकलने लगा ग़ुबार
क्या जाने गर्द-ए-राह ये किस कारवाँ की है

क्यूँकि न आते ख़ुल्द से आदम ज़मीन पर
मौज़ूँ वहीं वो ख़ूब है जो सुनते जहाँ की है

तक़दीर से ये पूछ रहा हूँ कि इश्क़ में
तदबीर कोई भी सितम-ए-ना-गहाँ की है

उर्दू है जिस का नाम हमीं जानते हैं ‘दाग़’
हिन्दोस्ताँ में धूम हमारी ज़बाँ की है

कू-ए-बुताँ-street of the idols,क़िस्सा-ख़्वाँ-a story teller, a reciter of tales,पैग़ाम-बर-a messenger, an envoy,लज़्ज़त-ए-आज़ार-pleasure of pain,जाँ-बर-beloved,नीम-जाँ-half dead,हसरत-unfulfilled desire,वक़्त-ए-ख़िराम-ए-नाज़-time of beloved’s promenade,हश्र-doomsday, resurrection, tumult,रविश-pathway/manners-अंदाज़, मिज़ाज, पासबाँ-watchman, sentinel, Guard, Keeper,तशवीश-anxiousness/ apprehension,ख़ातिर-ए-ना-मेहरबाँ-for unkind,नफ़स-soul/ spirit/ self,ख़ुल्द-paradise, heaven,मौज़ूँ-well-balanced, well-adjusted, fit, तदबीर-advice, solution, arrangement, order, सितम-ए-ना-गहाँ-unexpected oppression/tyranny, zaahid-hermit, devotee, abstinent, religious devout.

DAGH DEHLVI
1831-1905
Last of classical poets who celebrated life and love. Famous for his playfulness of words (idioms/ phrases).
source : rekhta.org

ગઝલ – ચિનુ મોદી ‘ઈર્શાદ’

ક્ષર દેહ છોડી અ-ક્ષર દેહસ્વરુપ થયેલા હ્રદયસ્થ શ્રી ચિનુ મોદીને
હ્રદયપૂર્વક શ્રધ્ધાંજલિ!🌸

છે ધધખતું પણ ઉપરથી શાંત, હોં,
વૃદ્ધ બનતાં પ્રાપ્ત આ એકાંત, હોં.

કંઈક એ જોઈ ગયો છે ત્યારથી,
ચિત્ત-ચક્ષુ બેય સરખાં શાંત, હોં.

જેમ જળમાં અન્નનો દાણો ફૂલે,
વૃત્તિનું આવું હતું વૃત્તાંત, હોં.

માપસરની વેદના ખપતી નથી,
એ વધે અનહદ તો છે વેદાંત, હોં.

કેટલાં કીધાં જતન ‘ઈર્શાદ’ તેં ?
છેક છેલ્લે તોય છે, દેહાંત, હોં.

– ચિનુ મોદી ( 1939-2017)

Gujarati_author_Chinu_Modi

આભાર હોય છે – મરીઝ

આભાર હોય છે

બસ દુર્દશાનો એટલો આભાર હોય છે,
જેને મળું છું મુજથી સમજદાર હોય છે.

ઝંખે મિલનને કોણ જો એની મજા કહું!
તારો જે દૂર દૂરથી સહકાર હોય છે.

ટોળે વળે છે કોઈની દીવાનગી ઉપર,
દુનિયાના લોક કેવા મિલનસાર હોય છે.

દાવો અલગ છે પ્રેમનો, દુનિયાની રીતથી,
એ ચૂપ રહે છે જેનો અધિકાર હોય છે.

કાયમ રહી જો જાય તો પેગંબરી મળે,
દિલમાં જે એક દર્દ કોઈવાર હોય છે.

હો કોઈ પણ દિશામાં બુલંદી નથી જતી,
આકાશ જેમ જેઓ નિરાધાર હોય છે.

નિષ્ફળ પ્રણય પણ એને મટાડી નહીં શકે,
તારા ભણી જે મમતા લગાતાર હોય છે.

જો એ ખબર પડે તો મજા કેટલી પડે,
ઈશ્વર જગતમાં કોનો તરફદાર હોય છે.

નાદાન એને કોઈના પગરવ ન માનજે,
કે કાનમાં અમસ્તાય ભણકાર હોય છે.

દીવાનગીથી કંઈક વધુ છે સમજનું દુઃખ,
રાહત છે કે સમજ ન લગાતાર હોય છે.

જાણે છે સૌ ગરીબ કે વસ્તુ ઘણી મરીઝ
ઈશ્વરથી પણ વિશેષ નિરાકાર હોય છે.

મરીઝ ( આગમન )

mareez

ગઝલ – કવિ કલાપી

કવિ કલાપીની આ ગઝલ એમના વ્યક્તિત્ત્વનું એક અલગ જ પાસું પ્રગટ કરે છે. છલોછલ ખુમારી, મસ્ત ફકીરીથી ભરી આ ગઝલ આપ સૌને પણ ગમશે.
.. .. .. .. ..

હમે જોગી બધા વરવા સ્મશાનો ઢૂંઢનારાઓ!
તહીંનાં ભૂતને ગાઈ જગાવી ખેલનારાઓ!

જહાં જેને મરી મુર્દુ કબરમાં મોકલી દેતી,
હમે એ કાનમાં જાદૂ હમારું ફૂંકનારાઓ!

જહાંથી જે થયું બાતલ, અહીં તે છે થયું શામિલ!
હમે તો ખાખની મૂઠી ભરી રાજી થનારાઓ!

જહીં જખમો તહીં બોસા તણો મરહમ હમે દેતા,
બધાંનાં ઈશ્કનાં દર્દો બધાં એ વ્હોરનારાઓ!

હમે જાહેરખબરો સૌ જિગરની છે લખી નાંખી,
ન વાંચે કોઈ યા વાંચે : ન પરવા રાખનારાઓ!

ગરજ જો ઈશ્કબાજીની, હમોને પૂછતા આવો,
બધાં ખાલી ફિતૂરથી તો સદા એ નાસનારાઓ!

જહીં સ્પર્ધા તણી જગની દખલ ના પ્હોંચતી ત્યાં ત્યાં,
જમીં ને આસમાનોના દડા ઉડાવનારાઓ!

ગમે તે બેહયાઈને દઈ માથું ધરી ખોળે,
હમે આરામમાં ક્યાંયે સુખેથી ઊંઘનારાઓ!

સનમની બેવફાઈથી નથી સુખ કાંઈ એ ડરતાં,
હમે જાણ્યું, હમે માણ્યું, ફિકરને ફેંકનારાઓ!

જખમથી જે ડરી રહેતાં, વગર જખમે જખમ સ્હેતાં;
હમે તો ખાઈને જખમો, ખૂબી ત્યાં માનનારાઓ!

બની ઉસ્તાદ આવો તો થશો આંહીં તમે ચેલા,
મગર મુરશિદ કરો તો તો હમે ચેલા થનારાઓ!

હમારાં આંસુથી આંસુ મિલાવો; આપશું ચાવી;
પછી ખંજર ભલે દેતાં; નહીં ગણકારનારાઓ!
– કવિ કલાપી

sursinhji_gohil_kalapi

मुसाफ़िर – बशीर बद्र

सदियों की गठरी सर पर ले जाती है
दुनिया बच्ची बन कर वापस आती है

मैं दुनिया की हद से बाहर रहता हूँ
घर मेरा छोटा है लेकिन जाती है

दुनिया भर के शहरों का कल्चर यक्साँ
आबादी, तनहाई बनती जाती है

मैं शीशे के घर में पत्थर की मछली
दरिया की खुश्बू, मुझमें क्यों आती है

पत्थर बदला, पानी बदला, बदला क्या
इन्साँ तो जज़्बाती था, जज़्बाती है

काग़ज़ की कश्ती, जुग्नू झिलमिल-झिलमिल
शोहरत क्या है, इक नदिया बरसाती है
बशीर बद्र ( मुसाफ़िर ) 1998

3-paper-boat

તૃપ્તિ પાછળની તરસ

તૃપ્તિ પાછળની તરસ

સાવ સાચું તો તમસ બાકી છે,
અંધ જન્મેલો દિવસ બાકી છે.

સૂર્યમાં તેજ ભર્યું છે જેણે,
એ જ અગ્નિની હવસ બાકી છે.

ઘર બળ્યે વારતા પૂરી ન થઈ,
મૂળ પાયાની કણસ બાકી છે.

આંખમાં હોય ભલે અંધારું,
સ્વપ્નમાં કૈંક સરસ બાકી છે.

એ પછી કામ કશું નહિ આવે
તૃપ્તિ પાછળની તરસ બાકી છે.

જવાહર બક્ષી
(પરપોટાના કિલ્લા)

mirage

ગઝલ -ઓજસ પાલનપુરી

મારી હસ્તી મારી પાછળ એ રીતે વિસરાઈ ગઈ;
આંગળી જળમાંથી નીકળી ને જગા પુરાઈ ગઈ.

આગમન એનું સુણીને ઊર્મિઓ હરખાઈ ગઈ,
ચાંદ ઊગ્યો પણ નહીં ને ચાંદની ફેલાઈ ગઈ.

દર્દમાં ઠંડક, દિલાસામાં જલન, અશ્રુમાં સ્મિત,
પ્રેમનો ઉત્કર્ષ થાતાં ભાવના બદલાઈ ગઈ.

આત્મા પરમાત્માને, દેહ માટીને દીધું,
જે મતા જેની હતી એને બધી સોંપાઈ ગઈ.

ભેટવા એને હતો હું એટલો વ્યાકુળ કે,
ખુદ કજા મારો ધસારો જોઈને ગભરાઈ ગઈ.

વાસ્તવમાં વિરહ પણ છે એક મૃત્યુનો પ્રકાર,
એ મરણના મુખ મહીં પણ જિંદગી જિવાઈ ગઈ.

મુજને ‘ઓજસ’ના સ્વરૂપે આ જગત જોતું રહ્યું,
આંખ સૌની “એને” ઓળખવામાં ઠોકર ખાઈ ગઈ.
– ઓજસ પાલનપુરી
‘અમર ગઝલો’ માંથી
સંપાદન : ડૉ. એસ એસ રાહીરાજેશ વ્યાસ મિસ્કીન

img_371_ojas

Ojas Palanpuri (Mota Miyan Ali Miyan Saiyad) (1927-1969)

pic from Palanpur Online

मराठी गज़ल

मराठी गज़ल

तुझ्या समोर मला गझल गायचा आहे,
गिळून घोट कडू, चंद्र घायचा आहे.

विकून दर्द ईथे दाद ध्यायची असते,
बुडून खोल मला शोध ध्यायचा आहे.

हरेक शब्द ईथे घालितो गळ्यात गळा,
अनोळखी तरिही गाव व्हायचा आहे.

मिठीत कैद मला तू जरी किती केले,
अजून भेटीचा दिवस यायचा आहे.

मनात पाउस हा वाट पाहतो आहे,
निळा निळा पक्षी भिजत जायचा आहे.
मंगेश पाडगाઁवकर

……………

તારી સમક્ષ મારે ગઝલ ગાવાની છે-
કડવો ઘૂંટ ગળીને, ચંદ્ર આપવાનો છે!

દિલનાં દર્દ વેચીને અહીં દાદ મેળવવાનો રિવાજ છે,
ખૂબ ઊંડે સુધી ડૂબકી મારીને મારે શોધ જારી રાખવાની છે.

દરેક શબ્દ અહીં એકબીજાને ગળે વળગી રહ્યા છે,
છતાંય તદ્ન અજાણ્યા ગામ બનવાનું છે.

તારા આલિંગનમાં તેં મને ગમે તેટલો કેદી બનાવી દીધો હોય,
છતાં યે આપણા મિલનનો દિવસ આવવાનો બાકી છે.

મનમાં વરસાદ રાહ જોઈ રહ્યો છે,
આકાશી રંગનું પક્ષી એમાં ભીંજાવાનું બાકી છે.
મંગેશ પાડગાઁવકર
અનુવાદ- પન્ના અધ્વર્યુ

maxresdefault