ગઝલ – લક્ષ્મી ડોબરિયા

લક્ષ્મી ડોબરિયા, ગઝલસર્જકો માં એક માનભેર લેવાતું નામ. મારે અહીં એમનો પરિચય આપવાનો ન હોય. એમની વર્ચ્યુઅલ મૈત્રીનું મારે મન અદકેરું મહત્ત્વ છે. એમની રચનાઓ માં સ્વયંસિધ્ધાની ખુમારી સાથે એક દ્રષ્ટાની દ્રઢતા છે. જીવન ની ગહન સમજણ અને ડહાપણ ના મજબૂત પાયા પર રચાયેલી ગઝલોની ભાષા સૌમ્ય છે. ગંગાસતીની જેમ વીજને ઝબકારે પરોવાયેલા મોતી છે, સૂઝ અને સમજણ ના ટાંકણે કંડારેલું જીવનશિલ્પ છે.

મારા મનગમતા અશઆરમાંથી થોડા અહીં મૂક્યા છે, ફરી ફરીને વાંચવી ગમે એવી અનેક રચનાઓ છે, જે ક્યારેક સંતવાણી લાગે તો ક્યારેક સહ્રદયી મિત્રની ગોષ્ઠિ લાગે. એમના શબ્દો પર વિચારી જોશો તો જીવનની ગૂંચોને સરળતાથી ઉકેલી નાંખતા મંત્ર અને મર્મ મળી આવશે.

પોતીકો છે અવાજ ને પોતીકું મૌન છે,
અજવાળું લૈ ઉછીનું ગુજારો નથી કર્યો.

હોવાનો અર્થ એમ જોયો મેં
ઓસ પણ આફતાબ હોઈ શકે.

આ સમયની શારડીથી,
કેટલી ક્ષણ વાંસળી થઈ.

આંસુ જો કોઈના તને ના ભીંજવી શકે,
તર્પણને માટે ઘાટનો કૈં અર્થ સરસે નહિ.
……….
આ ગઝલ એમના સંગ્રહ “તાસીર જુદી છે” માંથી લીધેલ છે.

વરસાદમાં કદાચ ન ભીંજાય શક્ય છે,
આષાઢ એની આંખમાં દેખાય શક્ય છે.

જાગી જવા ક્યાં સૂર્યનું ઊગવું જરૂરી છે?
પ્રશ્રો વડે ઉજાસ થઈ જાય, શક્ય છે.

તું તારું કદ વધારવા દોડ્યા કરે છે પણ,
અંતે તો ભીતરે તું સમેટાય, શક્ય છે.

ઓળખ મને જો મારી, મળી જાય તો પછી,
એના સુધી એ રીતથી પ્હોંચાય શક્ય છે.

ખાલીપણાંનું મૂલ્ય સવાયું કરી જવા,
ખાલીપો આ ગઝલમાં વલોવાય, શક્ય છે.
લક્ષ્મી ડોબરિયા
તાસીર જુદી છે (2015)

12670885_875540692557426_8553832505517998860_n

જે છે તે માણવાનું – ત્રિપાદ કુંડળ- જવાહર બક્ષી

જે છે તે માણવાનું
ત્રિપાદ કુંડળ- 3

જે છે તે માણવાનું
પૃથક્કરણ ન કરવું
વાદળ કે ઝાંઝવાનું.

વાદળ અજળ-સજળ છે
દળ દળ ખૂલ્યા કરે છે
આકાશ પણ કમળ છે.

આકાશ છે ભ્રમર પણ
જો સાંભળી શકો તો
ઝીણો મધુર સ્વર પણ.

ઝીણો ઉજાસ પ્રગટે
ઊઘડે સ્મરણના રંગો
ચહેરાઓ કૈંક ઊમટે.

ચહેરાનાં વાદળોમાં
જન્મોજન્મનો ફેરો
બસ એક-બે પળોમાં

બસ એક-બે પળોમાં
ખોઈ દીધો મને પણ
તારી જ અટકળોમાં.

તારી ઉપસ્થિતિ પણ
આ સત્ય છે કે મૃગજળ
શ્રધ્ધા છે ને ભીતિ પણ.

શ્રધ્ધાના છાંયડાનું
સુખ એ કે બેસવાનું
જે છે તે માણવાનું.
જવાહર બક્ષી

River-HD-Wallpapers-8

ગઝલ – ચિનુ મોદી ‘ઈર્શાદ’

ક્ષર દેહ છોડી અ-ક્ષર દેહસ્વરુપ થયેલા હ્રદયસ્થ શ્રી ચિનુ મોદીને
હ્રદયપૂર્વક શ્રધ્ધાંજલિ!🌸

છે ધધખતું પણ ઉપરથી શાંત, હોં,
વૃદ્ધ બનતાં પ્રાપ્ત આ એકાંત, હોં.

કંઈક એ જોઈ ગયો છે ત્યારથી,
ચિત્ત-ચક્ષુ બેય સરખાં શાંત, હોં.

જેમ જળમાં અન્નનો દાણો ફૂલે,
વૃત્તિનું આવું હતું વૃત્તાંત, હોં.

માપસરની વેદના ખપતી નથી,
એ વધે અનહદ તો છે વેદાંત, હોં.

કેટલાં કીધાં જતન ‘ઈર્શાદ’ તેં ?
છેક છેલ્લે તોય છે, દેહાંત, હોં.

– ચિનુ મોદી ( 1939-2017)

Gujarati_author_Chinu_Modi

વૃક્ષ અને કવિતા

વૃક્ષ અને કવિતા

આ એક વૃક્ષ ઊભું છે:
હવા ગાય છે શબ્દહીન ગીતો
તેની ડાળીઓમાં.

હું જાણું છું
કે ઝાડની નિયતિ કાગળ બનવામાં છે:
એક કાગળ શબ્દનો પિપાસુ
હું જાણું છું
એક શબ્દ કાગળ પર અંકિત થવા તલસે છે
એક શબ્દ કાવ્ય-ગીત બનવા માટે બેચેન
હું જાણું છું
એક એક અલિખિત કવિતા પોતાના પ્રથમ
શબ્દ માટે તરસી છે
એક કવિતા પોતાના કવિની શોધમાં
પરંતુ હું એ પણ જાણું છું
કે કવિ ઉદાસ બને છે
જ્યારે કાગળ બનાવવા માટે
વૃક્ષને તોડી પાડવામાં આવે છે.
મારિઆ વિન ( સ્વિડન )
અનુવાદ કૃષ્ણવદન જેટલી

સૉનેટ આપું

સૉનેટ આપું

તું મને આપે ન આપે હું તને સૉનેટ આપું,
ચૌદ પંક્તિના પિંડમાં બ્રહ્માંડની હું ભેટ આપું.

બરફના ચોસલા જેવા શબ્દો ગોઠવાયા છંદમાં
ફૂલનો આકાર કદીયે હોય નહીં સુગંધમાં.
સૉનેટની સરહદમાં રહીને અનહદની હું તો મ્હેક આપું,
ચૌદ પંક્તિના પિંડમાં બ્રહ્માંડની હું ભેટ આપું.

ઊગતા સૂરજ સમો પ્રારંભ કેવો ઊઘડે
છંદના પંખી ઊડે છે ગીતના આ મુખડે.
પીંજરું તોડી દઈ આકાશનો હું બેટ આપું,
ચૌદ પંક્તિના પિંડમાં બ્રહ્માંડની હું ભેટ આપું.

કોઈ વળાંકે આવીને ઊભી રહી છે ચોટ આ
ને ધ્વનિના ચિત્રને ગુંજી રહ્યા છે હોઠ આ.
તું મને આપે ન આપે હું તને સૉનેટ આપું,
ચૌદ પંક્તિના પિંડમાં બ્રહ્માંડની હું ભેટ આપું.

– . – . – . – . –

pannanaik_profile2

ખૂબ સાચવ્યું
તોય પગલું પડ્યું
પરપોટામાં.
– પન્ના નાયક

આભાર હોય છે – મરીઝ

આભાર હોય છે

બસ દુર્દશાનો એટલો આભાર હોય છે,
જેને મળું છું મુજથી સમજદાર હોય છે.

ઝંખે મિલનને કોણ જો એની મજા કહું!
તારો જે દૂર દૂરથી સહકાર હોય છે.

ટોળે વળે છે કોઈની દીવાનગી ઉપર,
દુનિયાના લોક કેવા મિલનસાર હોય છે.

દાવો અલગ છે પ્રેમનો, દુનિયાની રીતથી,
એ ચૂપ રહે છે જેનો અધિકાર હોય છે.

કાયમ રહી જો જાય તો પેગંબરી મળે,
દિલમાં જે એક દર્દ કોઈવાર હોય છે.

હો કોઈ પણ દિશામાં બુલંદી નથી જતી,
આકાશ જેમ જેઓ નિરાધાર હોય છે.

નિષ્ફળ પ્રણય પણ એને મટાડી નહીં શકે,
તારા ભણી જે મમતા લગાતાર હોય છે.

જો એ ખબર પડે તો મજા કેટલી પડે,
ઈશ્વર જગતમાં કોનો તરફદાર હોય છે.

નાદાન એને કોઈના પગરવ ન માનજે,
કે કાનમાં અમસ્તાય ભણકાર હોય છે.

દીવાનગીથી કંઈક વધુ છે સમજનું દુઃખ,
રાહત છે કે સમજ ન લગાતાર હોય છે.

જાણે છે સૌ ગરીબ કે વસ્તુ ઘણી મરીઝ
ઈશ્વરથી પણ વિશેષ નિરાકાર હોય છે.

મરીઝ ( આગમન )

mareez

ગઝલ – કવિ કલાપી

કવિ કલાપીની આ ગઝલ એમના વ્યક્તિત્ત્વનું એક અલગ જ પાસું પ્રગટ કરે છે. છલોછલ ખુમારી, મસ્ત ફકીરીથી ભરી આ ગઝલ આપ સૌને પણ ગમશે.
.. .. .. .. ..

હમે જોગી બધા વરવા સ્મશાનો ઢૂંઢનારાઓ!
તહીંનાં ભૂતને ગાઈ જગાવી ખેલનારાઓ!

જહાં જેને મરી મુર્દુ કબરમાં મોકલી દેતી,
હમે એ કાનમાં જાદૂ હમારું ફૂંકનારાઓ!

જહાંથી જે થયું બાતલ, અહીં તે છે થયું શામિલ!
હમે તો ખાખની મૂઠી ભરી રાજી થનારાઓ!

જહીં જખમો તહીં બોસા તણો મરહમ હમે દેતા,
બધાંનાં ઈશ્કનાં દર્દો બધાં એ વ્હોરનારાઓ!

હમે જાહેરખબરો સૌ જિગરની છે લખી નાંખી,
ન વાંચે કોઈ યા વાંચે : ન પરવા રાખનારાઓ!

ગરજ જો ઈશ્કબાજીની, હમોને પૂછતા આવો,
બધાં ખાલી ફિતૂરથી તો સદા એ નાસનારાઓ!

જહીં સ્પર્ધા તણી જગની દખલ ના પ્હોંચતી ત્યાં ત્યાં,
જમીં ને આસમાનોના દડા ઉડાવનારાઓ!

ગમે તે બેહયાઈને દઈ માથું ધરી ખોળે,
હમે આરામમાં ક્યાંયે સુખેથી ઊંઘનારાઓ!

સનમની બેવફાઈથી નથી સુખ કાંઈ એ ડરતાં,
હમે જાણ્યું, હમે માણ્યું, ફિકરને ફેંકનારાઓ!

જખમથી જે ડરી રહેતાં, વગર જખમે જખમ સ્હેતાં;
હમે તો ખાઈને જખમો, ખૂબી ત્યાં માનનારાઓ!

બની ઉસ્તાદ આવો તો થશો આંહીં તમે ચેલા,
મગર મુરશિદ કરો તો તો હમે ચેલા થનારાઓ!

હમારાં આંસુથી આંસુ મિલાવો; આપશું ચાવી;
પછી ખંજર ભલે દેતાં; નહીં ગણકારનારાઓ!
– કવિ કલાપી

sursinhji_gohil_kalapi

તૃપ્તિ પાછળની તરસ

તૃપ્તિ પાછળની તરસ

સાવ સાચું તો તમસ બાકી છે,
અંધ જન્મેલો દિવસ બાકી છે.

સૂર્યમાં તેજ ભર્યું છે જેણે,
એ જ અગ્નિની હવસ બાકી છે.

ઘર બળ્યે વારતા પૂરી ન થઈ,
મૂળ પાયાની કણસ બાકી છે.

આંખમાં હોય ભલે અંધારું,
સ્વપ્નમાં કૈંક સરસ બાકી છે.

એ પછી કામ કશું નહિ આવે
તૃપ્તિ પાછળની તરસ બાકી છે.

જવાહર બક્ષી
(પરપોટાના કિલ્લા)

mirage

ગઝલ -ઓજસ પાલનપુરી

મારી હસ્તી મારી પાછળ એ રીતે વિસરાઈ ગઈ;
આંગળી જળમાંથી નીકળી ને જગા પુરાઈ ગઈ.

આગમન એનું સુણીને ઊર્મિઓ હરખાઈ ગઈ,
ચાંદ ઊગ્યો પણ નહીં ને ચાંદની ફેલાઈ ગઈ.

દર્દમાં ઠંડક, દિલાસામાં જલન, અશ્રુમાં સ્મિત,
પ્રેમનો ઉત્કર્ષ થાતાં ભાવના બદલાઈ ગઈ.

આત્મા પરમાત્માને, દેહ માટીને દીધું,
જે મતા જેની હતી એને બધી સોંપાઈ ગઈ.

ભેટવા એને હતો હું એટલો વ્યાકુળ કે,
ખુદ કજા મારો ધસારો જોઈને ગભરાઈ ગઈ.

વાસ્તવમાં વિરહ પણ છે એક મૃત્યુનો પ્રકાર,
એ મરણના મુખ મહીં પણ જિંદગી જિવાઈ ગઈ.

મુજને ‘ઓજસ’ના સ્વરૂપે આ જગત જોતું રહ્યું,
આંખ સૌની “એને” ઓળખવામાં ઠોકર ખાઈ ગઈ.
– ઓજસ પાલનપુરી
‘અમર ગઝલો’ માંથી
સંપાદન : ડૉ. એસ એસ રાહીરાજેશ વ્યાસ મિસ્કીન

img_371_ojas

Ojas Palanpuri (Mota Miyan Ali Miyan Saiyad) (1927-1969)

pic from Palanpur Online

વિસ્મૃતી

વિસ્મૃતી

8495750306_7bd0c5e117_b

જૂની કેડીઓ પર પડે જાણે કો વિશાળકાય વૃક્ષ
ચહેરાઓ હળવેથી સરકતા જાય ભીના કાય પછીતે
નામ ની શાહી પલળેલા મન પર પ્રસરી જાય
અવાજ શોધતો રહી જાય ઓળખને
સંબોધનો થઈ જાય દિશાહીન, કપાયેલી પતંગ
સરનામાનાં શબ્દો એકબીજાનો હાથ ઝાલીને ખોળે ઠામઠેકાણું
રસ્તો જ રાખી મૂકે પરિચય પગલાંનો
સંબંધોનાં વ્હાણ થઈ જાય ક્ષિતિજ પરનાં ટપકાં
જતનથી જાળવેલી જણસ, ઊભી રહે સન્મુખ મ્હોં તાકતી
સુખ, દુઃખ, ખુશી, આંસુ ઘાટ ઘાટનાં રંગબેરંગી મણકા
પહેલાં પછી, પછી પહેલાં ઝઘડો સાવ નક્કામો
જીવ્યું સફળ, જીવતરનો બોજ, ચર્ચા સઘળી ઠાલી
એક સ્મૃતિ વિના સર્વ સંદર્ભો અર્થહીન
નેહલ